Femur başı epifiz kayması

SCFE (Femur başı epifiz kayması); Femur başı epifizi, büyüme plağından (fizis) metafize göre posteroinferior yönde kayar.

Aslında epifiz yerinde kalır, metafiz yukarı-anterior kaymış gibi görünür (klasik sınav tuzağı)****

Femur Başı Epifiz Kayması (FBEK), özellikle büyüme çağındaki çocuklarda ve ergenlerde görülen, uyluk kemiğinin (femur) üst kısmındaki büyüme plağının (epifiz) zayıflayarak kemiğin boyun kısmından geriye ve aşağıya doğru kayması durumudur.

Etiyoloji ve Risk Faktörleri; Bu durum genellikle kemik büyümesinin hızlı olduğu dönemlerde ortaya çıkar. Bazı anahtar faktörler şunlardır:

• Yaş: Erkeklerde genellikle 12-16, kızlarda 10-14 yaş arası.
• Obezite: En önemli risk faktörüdür; büyüme plağına binen mekanik yükü artırır.
• Endokrin Bozukluklar: Hipotiroidi, büyüme hormonu eksikliği veya böbrek yetmezliği olan çocuklarda daha sık görülür (özellikle yaş grubu dışında veya iki taraflı vakalarda bu durum sorgulanmalıdır).
• Cinsiyet: Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır.

Patofizyoloji; Fizis zayıflığı + mekanik yük ↑, Puberte döneminde fizis daha hassastır. Obezite shear stress ↑.

Klinik Belirtiler; Hastalar her zaman doğrudan kalça ağrısı ile gelmeyebilir. Şaşırtıcı bir şekilde, yansıyan diz ağrısı tek semptom olabilir.

• Ağrı: Kalça, kasık veya diz bölgesinde sinsi başlayan ağrı.
• Topallama: Yürüyüş bozukluğu (Antaljik veya Trendelenburg yürüyüşü).
• Hareket Kısıtlılığı: Özellikle kalçanın iç rotasyonunda belirgin kısıtlılık ve abdüksiyon kaybı görülür.
• Drehmann Belirtisi: Hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyona getirildiğinde, bacağın istemsizce dış rotasyona gitmesi.

Tanı ve Radyoloji; Tanıda altın standart ön-arka (AP) ve kurbağa pozisyonu (frog-leg) yan kalça grafileridir.

• Klein Hattı: AP grafide femur boynunun üst kenarından çizilen hattın, femur başı epifizinin bir kısmını kesmesi gerekir. Eğer kesmiyorsa “kayma” var demektir (Trethowan belirtisi).
• Steel’in Blanch Belirtisi: Epifizin arkaya kayması sonucu femur boynu üzerinde oluşan çift yoğunluk görüntüsü.

Sınıflandırma; Loder sınıflandırması, prognozu belirleyen en önemli kriterdir:

Stabil (Stabil): Hasta koltuk değneğiyle de olsa üzerine basabiliyordur. Avasküler nekroz (AVN) riski düşüktür (<%10).

Anstabil (Unstable): Hasta şiddetli ağrı nedeniyle üzerine basamaz (kırık gibi davranır). AVN riski oldukça yüksektir (%20-50).

1-Stabil / İnstabil sınıflaması

2-Akut / Kronik; Kronik (en sık), Akut ve Akut-on-kronik

Tedavi Yaklaşımı; FBEK tanısı konulduğu anda cerrahi bir acildir. Amaç, kaymanın ilerlemesini durdurmak ve komplikasyonları önlemektir.

• In-situ Pinleme: En yaygın yöntemdir. Epifiz, olduğu pozisyonda tek bir kanüllü vida ile sabitlenir.
• Profilaktik Pinleme: Bazı durumlarda (endokrin sorun varsa veya hasta çok küçükse) diğer sağlam kalça da koruma amaçlı vidalanabilir.
• Osteotomi: Şiddetli kaymalarda femur proksimaline yönelik düzeltici cerrahiler planlanabilir (Dunn prosedürü vb.).

Komplikasyonlar

• Avasküler Nekroz (AVN): En korkulan komplikasyondur; genellikle anstabil vakalarda veya agresif manevralarda görülür.
• Kondroliz: Eklem kıkırdağının kaybı ve eklem sertliği.
• Femoroasetabular Sıkışma (FAI): Kayma sonrası oluşan kemik deformitesi erken osteoarite neden olabilir.