Alport Sendromu, böbrekleri, iç kulağı ve gözleri etkileyen, Tip IV Kollajen proteininin yapımındaki genetik bir kusurdan kaynaklanan nadir bir kalıtsal hastalıktır.
Hastalığın temelinde, böbreklerin filtreleme birimi olan glomerüllerdeki bazal membranın (GBM) anormal gelişimi ve işlevi yatar. Zamanla bu durum, böbrek fonksiyonlarının giderek azalmasına ve çoğunlukla böbrek yetmezliğine yol açar.
Alport Sendromunun Temel Özellikleri
Alport Sendromu, genellikle üç ana organ sistemini tutan bir triadı (üçlemeyi) içerir:
| Organ | Belirti | Açıklama |
| Böbrekler | Hematüri (İdrarda kan) ve Proteinüri (İdrarda protein) | Hastalığın en erken ve en tutarlı bulgusudur. Genellikle mikroskobik hematüri (gözle görülmeyen kan) ile başlar, protein kaçağı ilerleyici böbrek hasarının bir işaretidir. Hastalık ilerledikçe Son Dönem Böbrek Yetmezliği gelişir. |
| İç Kulak | Sensorinöral İşitme Kaybı | Sinirsel iletim bozukluğuna bağlı işitme kaybıdır. Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlar ve yüksek frekanslı sesleri etkiler. Zamanla ilerleyicidir. |
| Gözler | Oküler Anormallikler | En tipik bulgu Anterior Lentikonus (lensin konikleşmesi) ve retinada lekelenmelerdir. Genellikle görmeyi çok fazla etkilemez, ancak katarakt gelişimi mümkündür. |
Genetik ve Kalıtım Tipleri
Alport Sendromu, COL4A3, COL4A4 ve COL4A5 genlerindeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu genler, Tip IV Kollajenin alfa zincirlerini kodlar. Kalıtım genellikle üç şekilde seyreder:
A. X’e Bağlı Alport Sendromu (XLAS)
- En Yaygın Tip (%80): Mutasyon X kromozomu üzerindeki COL4A5 genindedir.
- Erkekler: Sadece bir X kromozomu taşıdıklarından (XY), hastalık daha şiddetli seyreder ve genellikle erken yaşta (genç yetişkinlik) böbrek yetmezliğine ilerler.
- Kadınlar: İki X kromozomu taşıdıklarından (XX), genellikle taşıyıcı olurlar ve semptomlar daha hafif seyreder (çoğunlukla sadece hematüri).
B. Otozomal Resesif Alport Sendromu (ARAS)
- Nispeten nadirdir. Hastalığın ortaya çıkması için hem anneden hem de babadan kusurlu genin (COL4A3 veya COL4A4) alınması gerekir.
- Cinsiyet fark etmeksizin şiddetli seyreder.
C. Otozomal Dominant Alport Sendromu (ADAS)
- Bir ebeveynden tek bir kusurlu genin alınmasıyla ortaya çıkar.
- Genellikle ARAS ve XLAS’a göre daha hafif seyreder, ancak ilerleyici böbrek yetmezliği riski mevcuttur.
Tanı ve Tedavi
Tanı Yöntemleri
- Klinik Bulgular: Aile öyküsünün alınması, kalıcı hematüri, işitme kaybı ve göz anormalliklerinin saptanması.
- Böbrek Biyopsisi: Böbrek dokusunda bazal membranın yapısındaki kalınlaşma ve incelme gibi düzensizliklerin incelenmesi, Tip IV Kollajen zincirlerinin immünohistokimyasal boyama ile yokluğunun gösterilmesi.
- Genetik Testler: COL4A3, COL4A4 veya COL4A5 genlerindeki mutasyonların tespiti, kesin tanı için altın standarttır.
Tedavi
Alport Sendromu’nun kesin bir tedavisi yoktur, ancak tedavi yöntemleri hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya ve semptomları yönetmeye odaklanır:
- Renin-Anjiyotensin-Aldosteron Sistemi (RAAS) Blokajı: ACE inhibitörleri veya ARB’ler gibi ilaçlar, kan basıncını kontrol altına alarak ve protein kaçağını (proteinüri) azaltarak böbrek yetmezliğine gidişi yavaşlatmada ana tedavi yöntemidir.
- Diğer Tedaviler: Gerekli durumlarda kan basıncını düşürmek için diğer antihipertansif ilaçlar.
- Son Dönem Böbrek Yetmezliği: Bu aşamaya gelindiğinde, hastalar için tek seçenek Diyaliz (hemodiyaliz veya periton diyalizi) veya Böbrek Nakli‘dir.
- Destekleyici Tedaviler: İşitme kaybı için işitme cihazları veya koklear implantlar; göz sorunları için lens cerrahisi.
Alport Sendromunda erken tanı ve erken tedavi (özellikle RAAS blokajının başlatılması), böbrek yetmezliğine ilerleme süresini önemli ölçüde uzatabilir.
——————————
6 yaşındaki kız hasta akut nefritik sendrom bulguları ile başvuruyor. Ailesinde böbrek yetmezliği öyküsü nedeniyle Alport sendromu tanısı konulan hastada; aşağıdaki bulgulardan hangisinin varlığı beklenmez?
A) Hipertansiyon
B) Göz muayenesinde anterior lentikonus
C) İşitme testinin normal bulunması
D) Otozomal dominant genetik geçiş
E) İletim tipi işitme kaybı*************
Alport sendromundaki işitme (sensorinöral) başlangıçta olmayabilir. Zaman içerisinde gelişip-ilerler.
Alport Sendromu (AS):
XD kalıtım gösterir. OR veya OD geçiş de görülebilir.
Erkeklerde daha ağır seyreder.
Bazal mebranın ana komponenti olan tip IV kollajende defekti vardır. Hastalık ilerleyicidir.
Erkek hastalarda 20-30 yaşlarında son dönem böbrek yetmezliği görülür.
Böbrek biyopsisi bulguları:
İlk dekadda ışık mikroskobu bulguları minimaldir.
Elektron mikroskopide bazal membranda kalınlaşma, ayrışma ve laminasyon saptanır. Mesengiyal prolifeasyon ve kapiller kalınlaşma, progresif glomerülosklerozis görülebilir. Tübüler atrofi, interstisyel inşamasyon ve fibrozis hastalık ilerledikçe meydana gelir.
İmmunopatolojik tetkikler negatiftir.
Hastalığın prenatal tanısı konulabilir.
ÜSYE’den 1-2 gün sonra görülen asemptomatik mikroskobik hematüri en sık bulgudur.
Alport sendromunda görülen ekstrarenal bulgular:
Bilateral nörosensoryal işitme kaybı, asla konjenital başlamaz, ilerleyicidir.
Göz bulguları; lentikonus (lensin ön kısmının ön kamaraya bombeleşmesi) patognomonik bulgudur, makuler çillenme ve korneal erozyon da görülebilir.
Diğer ekstrarenal bulgular leiomyomatozis ve trombosit anomalileridir.
Tanı
Ailesel hematüri (en sık herediter nefrittir)
Sensorinöral işitme kaybı (İndeks olgu ya da etkilenen akrabalardan birinde)
Etkilenen akrabalardan en az birinde KBY gidiş
Göz bulguları ya da GBM değişikliklerinin gösterilmesi ile konur.
Prognoz:
Tüm erkek hastalarda son dönem böbrek yetersizliği gelişir.
Kadın hastalarda yavaş ilerleme olur, bazılarında son dönem böbrek yetersizliği gelişebilir.
İşitme kaybı sıklıkla ilerleyicidir.
Göz bulguları ilerleyici (özellikle erkek hastalarda)
Alport Sendromu
Kalıtsal nefrit olup, çocuklarda herediter nefritlerin en sık nedenidir. Genetik olarak çoğunlukla X’e bağlı dominant geçişlidir (COL4A5 mutasyonu). Daha nadiren otozomal dominant veya resesif formlar da vardır.
Tipik triad:
1-Hematüri
2-İşitme kaybı
3-Göz anomalileri
Klinik Özellikler
1-Böbrek: Tüm olgularda mikroskopik hematüri vardır. Rekürren makroskopik hematüri epizotları görülebilir. Erkeklerde genellikle 2. dekatta progresif KBY (kronik böbrek yetmezliği) gelişir.
Histopatoloji: Böbrek biyopsisinde glomerüler bazal membranda (GBM) düzensizlikler, lamina densanın “basket-weave” görünümü ile tipiktir.
2-Ekstrarenal Tutulumlar
a-Kulak: Olguların %67’sinde bilateral, progresif sensörinöral işitme kaybı gelişir.
b-Göz: %30–40’ında anterior lentikonus (lens ön yüzünde incelme ve dışa bombeleşme) → tipiktir. Ayrıca perimaküler noktalanmalar görülebilir.
c-Özofagus ve genital organlarda leiomyom
d-Trombositoz fonksiyon bozukluğu (nadiren)
Genetik: X’e bağlı dominant (en sık)
Bulgular: Persistan hematüri, işitme kaybı, göz bulguları
Patoloji: GBM’de lamina densada bölünme ve düzensizlik
Prognoz: Erkeklerde daha ağır seyirli, KBY’ye ilerler