Poststreptokokal tablolar, özellikle Grup A beta hemolitik streptokok (GAS) enfeksiyonlarından sonra gelişen; immünolojik, enflamatuvar veya toksin aracılı komplikasyonlardır.
En sık etken:
Group A streptococcal infection
Etken mikroorganizma:
Streptococcus pyogenes
I. TEMEL SINIFLAMA
A. Süpüratif (doğrudan enfeksiyon)
Bakterinin direkt invazyonu:
- Tonsillit
- Peritonsiller apse
- Selülit
- Nekrotizan fasiit
- Otit
- Sinüzit
B. Non-süpüratif (poststreptokokal immünolojik)
En önemli grup budur.
II. MAJOR POSTSTREPTOKOKAL TABLOLAR
| Hastalık | Mekanizma |
| Acute rheumatic fever | Moleküler taklit / otoimmün |
| Post-streptococcal glomerulonephritis | İmmün kompleks |
| Poststreptokokal reaktif artrit | İmmün |
| PANDAS | Otoimmün nöropsikiyatrik |
| Eritema nodozum | Hipersensitivite |
| Streptokokal toksik şok | Süperantijen |
| Scarlet fever (Kızıl) | Eritrojenik toksin |
III. AKUT ROMATİZMAL ATEŞ (ARA)
En klasik poststreptokokal hastalık
Boğaz enfeksiyonundan: 2–4 hafta sonra gelişir.
Patogenez
Moleküler taklit: Streptokok M proteini ↔ insan dokuları
Hedef:
- Kalp
- Eklem
- MSS
- Deri
Jones Kriterleri
Major:
- Kardit
- Gezici poliartrit
- Kore
- Eritema marginatum
- Subkutan nodül
Minor:
- Ateş
- Artralji
- ESR/CRP yüksekliği
- PR uzaması
IV. POSTSTREPTOKOKAL GLOMERÜLONEFRİT
Mekanizma İmmün kompleks birikimi.
Genellikle:
- Farenjit sonrası 1–2 hafta
- Deri enfeksiyonu sonrası 3–6 hafta
Klinik
- Hematüri
- “Kola rengi idrar”
- Ödem
- Hipertansiyon
Laboratuvar
- Düşük C3
- ASO ↑
- Anti-DNase B ↑
V. POSTSTREPTOKOKAL REAKTİF ARTRİT
ARA’ya benzer ama farklıdır.
Özellikler
- Daha erken başlar
- Artrit daha uzun sürer
- Salisilat yanıtı zayıf
- Kardit riski tartışmalıdır
Ayırıcı Tanı
ARA ile karışır.
VI. PANDAS
Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococci
Streptokok sonrası:
- OKB
- Tik
- Davranış değişiklikleri
Mekanizma
Bazal ganglion otoimmünitesi düşünülür.***
VII. SCARLET FEVER (KIZIL)
Toksin aracılı tablo; Streptokokal eritrojenik ekzotoksinler.
Klinik
- Ateş
- Farenjit
- “Çilek dili”
- Zımpara tarzı döküntü
VIII. STREPTOKOKAL TOKSİK ŞOK SENDROMU
Süperantijen mekanizması
Ani:
- Şok
- Çoklu organ yetmezliği
- DIC
Ağır invaziv GAS enfeksiyonu
Sıklıkla: Nekrotizan fasiit ile birliktedir.
IX. ERİTEMA NODOZUM
Poststreptokokal gelişebilir.
Özellik: Pretibial ağrılı nodüller
X. SİDENHAM KORESİ
ARA’nın nörolojik formudur.
Klinik
- İstemsiz hareketler
- Duygusal labilite
- Hipotoni
LABORATUVAR PROTOKOLÜ
Streptokokal kanıt:
- ASO
- Anti-DNase B
- Boğaz kültürü
Enflamasyon:
- ESR
- CRP
Organ tutulumuna göre:
- EKO
- İdrar analizi
- Kompleman düzeyleri
İMMÜNOPATOLOJİ
| Mekanizma | Hastalık |
| Moleküler taklit | ARA |
| İmmün kompleks | PSGN |
| Süperantijen | Toksik şok |
| Otoantikor | PANDAS |
ZAMAN ÇİZELGESİ
Streptokok farenjiti
↓
1 hafta → Scarlet fever
↓
1–3 hafta → PSGN
↓
2–4 hafta → ARA
↓
Aylar → Kore
TEDAVİ YAKLAŞIMI
GAS eradikasyonu
En sık:
- Penicillin
ARA
- Penisilin
- NSAID
- Gerekirse steroid
- Uzun dönem profilaksi
PSGN
- Destek tedavisi
- Hipertansiyon kontrolü
—————-
KRİTİK KLİNİK AYIRIMLAR
| Özellik | ARA | PSGN |
| Mekanizma | Otoimmün | İmmün kompleks |
| Kalp tutulumu | Var | Yok |
| Böbrek tutulumu | Nadir | Temel bulgu |
| C3 düşüklüğü | Genelde yok | Sık |