Termal dimorfizm özelliği sergileyen; 25 – 30 ºC‛da (doğada) küf, 30 ºC insan vücut sıcaklıklarında ise maya formuna dönüşen primer-sistemik fungal patojenlerce oluşturulan hastalıklardır.

Primer fungal patojenler, normalde insan florasında bulunmazlar. Fırsatçı mantarlara oranla fagositoz eylemine oldukça dirençlidirler.

Normal immüniteli bireyleri infekte ettiklerinde ilkin kendilerine uygun bir mikroçevre oluştururlar.

Asemptomatik infeksiyon tablosu söz konusudur.

İlk infeksiyon sırasında hücresel ve hümoral immünite fungal patojenleri tümüyle yok etmekte yetersiz kalır. Bunun sonucunda granülomlar gelişir (tip IV aşırı duyarlılık reaksiyonu). Cilt testleri yapılabilir.

Primer patojenler zaman içinde immüniteyi bozarak belirgin klinik tablolara neden olurlar.

Belirli coğrafi bölgelerde bulunurlar ve o bölgelerde endemik infeksiyonlara yol açarlar.

Başlıcaları şunlardır:

Histoplazmoz

Koksidioidomikoz

Parakoksidioidomikoz

Blastomikoz

Penicillium marneffei

Endemik mikozlar, tıbbi mikrobiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları açısından “fırsatçı” olmayan, yani sağlıklı bireyleri dahi enfekte edebilen “gerçek patojenler”dir. Bu patojenlerin en karakteristik özelliği, bahsettiğiniz termal dimorfizm (ısıya bağlı şekil değiştirme) yeteneğidir.

Termal Dimorfizm: “Şekil Değiştiren Patojenler”

Bu mantarlar için şekil değişikliği sadece bir görüntü farkı değil, aynı zamanda bir virülans stratejisidir.

• Doğada (Küf/Mold): Düşük ısıda (25−30∘C), bulaşıcı olan sporları (konidileri) üretirler. İnsanlar bu sporları inhale ederek (soluyarak) enfekte olurlar.
• Vücutta (Maya/Yeast): 37∘C’ye (vücut ısısı) maruz kaldıklarında, fagositoza daha dirençli ve doku içinde yayılabilen “maya” formuna dönüşürler.

İstisna: Listede yer alan Coccidioides immitis, vücut ısısında “maya” değil, içinde binlerce endospor barındıran “Sferül” yapısına dönüşür. Bu, sınavlarda sıkça sorulan bir farktır.

İmmün Yanıt ve Granülomatöz Reaksiyon

Bu mantarların sağlıklı bireylerde oluşturduğu tablo, birçok yönüyle Tüberküloz (TB) enfeksiyonunu taklit eder:

• Giriş Yolu: Hemen hemen her zaman akciğerlerdir.
• Tip IV Duyarlılık: Vücut, bu dirençli patojenleri yok edemeyince onları bir “hapsihane” içine alır. Bu hapis yapısına granülom diyoruz.
• Klinik Benzerlik: Akciğer grafisinde kavitasyon (boşluk), kalsifikasyon ve hiler lenfadenopati görülür. Histoplazmoz bu yönüyle tüberkülozun en büyük taklitçisidir.

Coğrafi Dağılım ve Klinik İpuçları

Metinde belirttiğiniz gibi, her birinin “kendine has” bir bölgesi vardır:

Tanı ve Cilt Testleri

Hücresel immünite (T-hücre yanıtı) geliştiği için, tıpkı PPD testi gibi cilt testleri (Histoplazmin, Koksidioidin) yapılabilir. Ancak aktif enfeksiyonu göstermekten ziyade, o kişinin bu mantarla daha önce karşılaşıp karşılaşmadığını (maruziyeti) gösterir.

Altın Noktalar

• Endemik mikozların bulaşması kişiden kişiye olmaz (spor inhalasyonu gerekir).
• Histoplasma capsulatum, makrofajların içinde yaşayan tek mantardır (intrasellüler).
• İmmün sistemi baskılanmış kişilerde (HIV, organ nakli, anti-TNF kullanımı), bu granülomlar patlar ve “disseminate” (yaygın) enfeksiyona neden olur ki bu durum hayatı tehdit eder.

Bu patojenlerin patolojik preparatlarda görülme biçimleri (Gemi dümeni, sferül vb.) çok karakteristiktir.

Soru 1

Granülomatöz akciğer lezyonları nedeniyle araştırılan immünkompetan hastanın biyopsisinde küçük intraselüler mayalar saptanıyor. Hastanın çocukluk döneminde Ohio–Mississippi vadisinde yaşadığı öğreniliyor. Aşağıdaki immünolojik mekanizmalardan hangisi bu enfeksiyonda granülom gelişiminden en fazla sorumludur?

A) IL-4 aracılı Th2 yanıtı
B) IgE aracılı mast hücre aktivasyonu
C) IFN-γ aracılı makrofaj aktivasyonu
D) Kompleman C5a kemotaksisi
E) Nötrofil ekstraselüler tuzak oluşumu

Cevap: C

Açıklama

Histoplasmosis:

• Hücre içi patojendir
• Makrofajlarda yaşar
• Kontrolünde Th1 immünite kritik önemdedir

Granülom oluşumu: IFN-γ + TNF-α aracılı makrofaj aktivasyonu ile olur.

Bu bir Tip IV hipersensitivite reaksiyonudur.

Soru 2

Aşağıdaki dimorfik mantarlardan hangisinin dokuda maya değil sferül formu göstermesi beklenir?

A) Histoplasma capsulatum
B) Blastomyces dermatitidis
C) Paracoccidioides brasiliensis
D) Sporothrix schenckii
E) Coccidioides immitis

Cevap: E

Açıklama

Coccidioidomycosis istisnadır.

Klasik maya formu yerine: endospor içeren sferüller oluşturur.

Soru 3

Parakoksidioidomikoz tanısı alan hastanın biyopsisinde çoklu tomurcuklanan maya hücreleri görülüyor. Bu görünüm aşağıdakilerden hangisine benzetilir?

A) Pilot wheel (gemi dümeni)
B) Owl eye
C) Spaghetti and meatballs
D) Broad-based budding
E) Banana-shaped yeast

Cevap: A

Açıklama

Paracoccidioidomycosis:

• Çoklu tomurcuklanma yapar
• “Captain’s wheel” / “pilot wheel” görünümü oluşturur

Patoloji açısından çok önemlidir.

Soru 4

Aşağıdaki endemik mikozlardan hangisinde eritema nodozum gelişmesi prognoz açısından iyi immün yanıt göstergesi kabul edilir?

A) Histoplazmoz
B) Blastomikoz
C) Kandidiyazis
D) Koksidioidomikoz
E) Aspergilloz

Cevap: D

Açıklama

Coccidioidomycosis:

• Eritema nodozum
• Eritema multiforme gelişimi; güçlü hücresel immün yanıt göstergesidir.

Soru 5

AIDS hastasında yaygın papüler deri lezyonları ve hepatosplenomegali gelişiyor. Kültürde kırmızı pigment oluşturan dimorfik mantar üretiliyor. En olası etken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Histoplasma capsulatum
B) Penicillium marneffei
C) Blastomyces dermatitidis
D) Talaromyces verrucosus
E) Sporothrix schenckii

Cevap: B

Açıklama

Talaromycosis: (eski adıyla Penicillium marneffei)

Özellikleri:

• AIDS ilişkili
• Güneydoğu Asya’da endemik
• Kırmızı pigment yapar
• Makrofaj içinde bölmeli maya hücreleri görülür

Soru 6

Endemik dimorfik mantarlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İnsan florasında normalde bulunmazlar
B) Primer patojendirler
C) İmmünkompetan bireyleri enfekte edebilirler
D) Enfeksiyon sonrası steril immünite bırakırlar
E) Granülomatöz inflamasyon oluşturabilirler

Cevap: D

Açıklama

Primer enfeksiyon sonrası:

• Organizma tamamen eradike olmayabilir
• Latent kalabilir
• İmmünsüpresyonda reaktivasyon olabilir

Bu nedenle steril immünite oluşmaz.

Soru 7

Aşağıdaki mantarlardan hangisi fagositoza karşı en güçlü direnç mekanizmalarından biri olarak makrofaj içi demir homeostazını manipüle eder?

A) Candida albicans
B) Histoplasma capsulatum
C) Aspergillus fumigatus
D) Cryptococcus neoformans
E) Malassezia furfur

Cevap: B

Açıklama

Histoplasmosis:

Makrofaj içinde yaşamını sürdürmek için:

• Demir
• Kalsiyum
• pH regülasyonunu değiştirir.

Soru 8

Blastomikozda görülen geniş tabanlı tomurcuklanma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Histoplasma için tipiktir
B) Candida’nın germ tüp formudur
C) Blastomyces dermatitidis için karakteristiktir
D) Sferül oluşumunu ifade eder
E) Sadece çevresel fazda görülür

Cevap: C

Açıklama

Blastomycosis:

Dokuda: kalın duvarlı geniş tabanlı tomurcuklanan maya görülür.

Soru 9

Koksidioidomikozlu hastada gelişen menenjit aşağıdaki BOS bulgularından hangisiyle en uyumludur?

A) Nötrofil baskın hücresizlik ve düşük protein
B) Lenfosit baskın pleositoz ve düşük glukoz
C) Eozinofilsiz BOS
D) Yüksek glukoz ve düşük protein
E) BOS sterilitesi nedeniyle normal bulgular

Cevap: B

Açıklama

Coccidioidal meningitis:

Kronik fungal menenjit tablosu yapar:

• Lenfositik pleositoz
• Düşük glukoz
• Yüksek protein görülür.

Soru 10

Endemik mikozların çoğunda koruyucu immünitede en kritik hücre aşağıdakilerden hangisidir?

A) B lenfositi
B) Eozinofil
C) NK hücresi
D) CD4+ Th1 lenfositi
E) Mast hücresi

Cevap: D

Açıklama

Primer sistemik dimorfik mantarlara karşı: Hücresel immünite esastır.

Özellikle:

• CD4+ Th1 hücreleri
• IFN-γ
• TNF-α makrofaj aktivasyonu sağlayarak enfeksiyonu kontrol eder.

Bu nedenle:

• AIDS
• TNF inhibitörü kullanımı
• Hücresel immün yetmezlik yaygın dissemine enfeksiyon riskini artırır.