Saphi Agar (veya yaygın adıyla SABHI Agar – Sabouraud Dextrose ve Brain Heart Infusion kombinasyonu), özellikle klinik örneklerden (doku, balgam, kemik iliği vb.) sistemik mikoz etkenlerinin izolasyonunda kullanılan oldukça zengin bir besiyeridir.

Bileşimi ve Amacı

SABHI Agar, iki klasik besiyerinin güçlü yönlerini birleştirir:

• Sabouraud Dextrose Agar (SDA): Mantarların genel büyümesini destekler.
• Brain Heart Infusion (BHI) Agar: Daha “nazlı” (fastidious) olan patojen mantarların çoğalması için gerekli olan besleyici protein ve mineralleri sağlar.
• Kan Eklemesi: Genellikle %5-10 oranında koyun kanı eklenerek besleyiciliği daha da artırılır.

Histoplasma ve Blastomyces İzolasyonu

• Histoplasma capsulatum: Bu mantar toprakta veya çevre örneklerinde daha kolay ürerken, dokudan (maya formu) kültüre geçişte oldukça seçicidir. SABHI Agar, kemik iliği veya biyopsi örneklerindeki düşük sayıdaki mantar hücresinin bile üremesini tetiklemek için kullanılır.
• Blastomyces dermatitidis: Büyük, kalın duvarlı maya hücreleri şeklinde dokuda izlenen bu etkenin primer izolasyonu için zenginleştirilmiş besiyeri (BHI bazlı) şarttır.

Seçiciliğin Sağlanması

Doku örnekleri sıklıkla normal flora bakterileri veya hızlı üreyen kontaminant küflerle kirlenmiş olabilir. Bu nedenle SABHI Agar genellikle şu katkılarla kullanılır:

• Kloramfenikol: Bakteriyel kontaminasyonu önlemek için.
• Sikloheksimit (Actidione): Saprofit (patojen olmayan) mantarların ve fırsatçı küflerin hızlı büyümesini baskılamak, böylece yavaş üreyen patojenlere (Histoplasma gibi) alan açmak için.

Dimorfizm ve İnkübasyon

Bu mantarlar termal dimorfiktir:

• 25-30 C}’de (oda ısısı) küf formunda ürerler.
• 37 C’de (vücut ısısı/inkübatör) maya formuna dönüşürler. SABHI Agar, bu dönüşümün (mold-to-yeast conversion) laboratuvar ortamında gösterilmesi için de uygun bir zemin hazırlar.

Klinik Not: Sistemik mantar şüphesi olan bir doku örneği laboratuvara gönderildiğinde, ekim yapılacak setin içinde mutlaka zenginleştirilmiş bir besiyeri (SABHI veya BHI) bulunmalıdır; sadece standart SDA kullanımı Histoplasma gibi patojenlerin atlanmasına neden olabilir.

Doku örneklerinde bu patojenlerin mikroskobik morfolojisi tanı koydurucu olsa da, kültüre ekim tedavinin takibi ve direnç profili için altın standarttır. Bu konuda başka merak ettiğiniz bir detay var mı?

Soru 1

Kemik iliği biyopsisinden elde edilen örnek, sikloheksimit ve kloramfenikol içeren SABHI agarına ekiliyor. Yaklaşık 3 hafta sonra tüberkülat makrokonidyalar oluşturan küf kolonileri gelişiyor. Aynı izolatın 37°C’de maya formuna dönüştüğü gözleniyor. Bu dönüşüm sırasında aşağıdaki hücresel yapılardan hangisinin ekspresyonunda en belirgin artış beklenir?

A) Ergosterol sentez enzimleri
B) α-(1,3)-glukan sentezi
C) Kitinaz aktivitesi
D) Melanin polimerizasyonu
E) β-laktamaz üretimi

Cevap: B

Açıklama

Histoplasma capsulatum maya fazında:

• α-(1,3)-glukan sentezini artırır
• Böylece β-glukanların immün sistem tarafından tanınmasını maskeler
• Makrofaj içi yaşam avantajı sağlar

Bu, dimorfik mantar immünopatogenezinin ileri düzey bilgisidir.

Soru 2

Aşağıdaki mantarlardan hangisinin primer izolasyonunda sadece standart Sabouraud agar kullanılması yanlış negatif sonuca en fazla neden olabilir?

A) Candida albicans
B) Aspergillus fumigatus
C) Cryptococcus neoformans
D) Histoplasma capsulatum
E) Trichophyton rubrum

Cevap: D

Açıklama

Histoplasma capsulatum:

• Düşük inokulumla bulunabilir
• Yavaş ürer
• Fastidious karakterdedir

Bu nedenle: BHI/SABHI gibi zenginleştirilmiş ortam gerekir.

Standart SDA yetersiz kalabilir.

Soru 3

SABHI agarına ekilen biyopsi örneğinde, 25°C’de hifal form gelişirken 37°C’de geniş tabanlı tomurcuklanan maya hücreleri gözleniyor. Bu organizmanın aşağıdaki virülans faktörlerinden hangisi en önemlidir?

A) Fenoloksidaz
B) Kapsüler polisakkarit
C) BAD1 adezin proteini
D) Ureaz
E) Gliotoksin

Cevap: C

Açıklama

Geniş tabanlı tomurcuklanma: Blastomyces dermatitidis

En önemli virülans faktörü: BAD1 (Blastomyces adhesin-1)

Görevleri:

• Makrofaj aktivasyonunu baskılar
• TNF-α üretimini azaltır
• Adezyon sağlar

Soru 4

Sikloheksimit içeren SABHI agar kullanımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Maya formuna dönüşümü hızlandırmak
B) Ergosterol sentezini inhibe etmek
C) Hızlı üreyen saprofit küfleri baskılamak
D) Bakteriyel translasyonu inhibe etmek
E) Kapsül oluşumunu artırmak

Cevap: C

Açıklama

Cycloheximide:

• Çevresel saprofit mantarları baskılar
• Yavaş büyüyen dimorfik patojenlere alan açar

Özellikle:

• Histoplasma
• Blastomyces izolasyonunda önemlidir.

Soru 5

Sistemik mikoz düşünülen AIDS hastasının biyopsisinde makrofaj içinde küçük intraselüler mayalar görülüyor. Kültürde üreme 4 hafta sonra gerçekleşiyor. Bu etkenin hücre içi yaşamını kolaylaştıran temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süperantijen üretimi
B) Fagolizozom asidifikasyonunu engelleme
C) Kompleman C5 konvertaz inhibisyonu
D) Perforin sentezi
E) Elastaz üretimi

Cevap: B

Açıklama

Histoplasma capsulatum: Makrofaj içinde yaşar.

Başlıca mekanizmaları:

• Fagolizozomal asidifikasyonu modüle etmek
• Oksidatif öldürmeden kaçmak
• Demir/kalsiyum metabolizmasını değiştirmek

Soru 6

Termal dimorfizm gösteren mantarlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Vücutta küf formunda bulunurlar
B) Çevrede maya formunda ürerler
C) 37°C’de maya formuna dönüşürler
D) Dimorfizm sadece Candida türlerinde görülür
E) Küf formu invaziv fazdır

Cevap: C

Açıklama

Dimorfik mantarlar:

Kural:

“Mold in the cold, yeast in the heat”

Ancak: Coccidioides immitis sferül oluşturur.

Soru 7

SABHI agar üzerinde üretilen dimorfik mantarın laktofenol pamuk mavisi preparatında “tüberkülat makrokonidya” izleniyor. Bu morfoloji aşağıdaki mantarlardan hangisi için karakteristiktir?

A) Blastomyces dermatitidis
B) Sporothrix schenckii
C) Histoplasma capsulatum
D) Paracoccidioides brasiliensis
E) Coccidioides immitis

Cevap: C

Açıklama

Histoplasma capsulatum küf formunda: Tüberkülat makrokonidya yapar

Soru 8

Laboratuvarda dimorfik mantar kültürüyle çalışan personelde aerosol maruziyeti sonrası enfeksiyon gelişiyor. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Maya formunun aerosolize olması
B) Arthroconidia inhalasyonu
C) Kapsül fragmanlarının yayılması
D) β-glukan toksisitesi
E) Endotoksin salınımı

Cevap: B

Açıklama

Dimorfik mantarların enfektif formu:

→ çevresel küf fazındaki konidyalardır.

Özellikle:

Coccidioides immitis ve Histoplasma capsulatum laboratuvar açısından yüksek biyogüvenlik riski taşır.

Soru 9

Blastomyces dermatitidis ile Histoplasma capsulatum’un histopatolojik ayrımında aşağıdakilerden hangisi en değerlidir?

A) PAS boyası pozitifliği
B) GMS boyası pozitifliği
C) Tomurcuklanma tabanının genişliği
D) Makrofaj tutulumu
E) Kazeifikasyon nekrozu

Cevap: C

Açıklama

Bu ayırım klasik histopatoloji bilgisidir.

Soru 10

Sistemik mikoz şüphesiyle alınan doku örneğinde hem SDA hem SABHI agar kullanılıyor. SABHI agarın SDA’ya üstünlüğü esas olarak aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

A) Daha düşük pH içermesi
B) Daha yüksek dekstroz konsantrasyonu
C) Protein ve büyüme faktörlerinden zengin olması
D) Selektif antifungal içermesi
E) Daha kısa inkübasyon süresi sağlaması

Cevap: C

Açıklama

Sabouraud Brain Heart Infusion Agar:

• Brain-heart infusion içeriği sayesinde
• Fastidious sistemik mantarları destekler
• Protein, peptid, büyüme faktörü açısından zengindir

Bu nedenle: Histoplasma, Blastomyces gibi nazlı dimorfik mantarların izolasyonunda üstündür.