Hematopoetik Büyüme Faktörleri
1. Eritropoetin (EPO) – Epoetin alfa/beta, Darbepoetin alfa
Genellikle KBY (Kronik Böbrek Yetmezliği), inflamasyon ve kemoterapiye bağlı anemi tedavisinde kullanılır.
Önemli Yan Etkileri:
- Hipertansiyon: En sık görülen yan etkidir.
- Tromboz: Özellikle Hemoglobin (Hb) değeri >12 g/dL üzerine çıkarıldığında risk dramatik artar.
- Demir Eksikliği: EPO tedavisine direncin (yanıt alınamamasının) en sık nedenidir. Kemik iliği hızlı üretim yaparken mevcut demiri hızla tüketir.
- Saf Eritroid Aplazi: Nadir fakat ciddi bir immünolojik yan etkidir.
2. G-CSF (Granülosit Koloni Uyarıcı Faktör) – Filgrastim, Lenograstim
Sitotoksit kemoterapi sonrası gelişen nötropeni süresini kısaltmak ve enfeksiyon riskini azaltmak için kullanılır.
- Kullanım Alanı: Nötropeni tedavisi ve periferik kök hücre mobilizasyonu (nakil öncesi hücreleri dolaşıma dökmek için).
- Önemli Yan Etki: En sık görülen yan etkisi kemik ağrısıdır.
3. Trombopoietin (TPO) Reseptör Analogları – Eltrombopag, Romiplostim
Trombosit üretimini artırmak için kullanılırlar.
- Endikasyonlar: İTP (İmmün Trombositopenik Purpura) – özellikle steroid dirençli vakalarda.
- Özel Not: Eltrombopag, klasik tedaviye dirençli Aplastik Anemi‘de de onaylıdır ve kullanılır.
- Uygulama Farkı: Romiplostim subkutan (SC) kullanılırken, Eltrombopag oral yolla alınır.
TUS/YDUS İçin Kritik Hatırlatma
Soru: EPO tedavisi alan bir diyaliz hastasında Hb artışı durursa ilk neye bakılmalıdır? Cevap: Serum demir parametreleri (Demir eksikliği en sık direnç sebebidir).
Hematopoetik Büyüme Faktörleri – Klinik Kullanım (EPO, G-CSF, TPO)
1-EPO (Eritropoetin)
ÖRNEKLER
- Epoetin alfa / beta
- Darbepoetin alfa
ENDİKASYONLAR
- Kronik böbrek yetmezliği anemisi ⭐
- Kemoterapiye bağlı anemi
- Kemik iliği yetmezliği
- Kronik inflamasyon anemisi
YAN ETKİLER
| Yan etki | Not |
|---|---|
| Hipertansiyon | En sık *** |
| Tromboz / emboli | Hb >12 ise risk ↑↑ **** |
| Saf eritroid aplazi | Nadir ama klasik |
| Demir eksikliği | Direncin en sık nedeni |
| Tümör progresyonu | Bazı solid tümörlerde |
TUS PÜF
“EPO + Hb >12 → tromboz riski artar” ************
KLİNİK NOT
- EPO verirken demir depoları mutlaka yeterli olmalı
- Ferritin düşükse → yanıt yok
2-G-CSF (Granülosit Koloni Stimüle Edici Faktör)
ÖRNEKLER
- Filgrastim
- Pegfilgrastim
- Lenograstim
ENDİKASYONLAR
- Kemoterapiye bağlı nötropeni ***
- Febril nötropeni riskini azaltma
- Kemik iliği transplantasyonu
- Kök hücre mobilizasyonu *****
YAN ETKİLER
- Kemik ağrısı (en sık)
- Lökositoz
- Splenomegali (nadir)
TUS PÜF
“Kemoterapi sonrası nötropeni → G-CSF ver”
3-Trombopoietin (TPO) Reseptör Agonistleri
ÖRNEKLER
- Eltrombopag
- Avatrombopag
- Romiplostim
ENDİKASYONLAR
- İmmün trombositopeni (ITP) ****
- Steroid dirençli
- Relaps
- Aplastik anemi (özellikle eltrombopag)
YAN ETKİLER
- Tromboz riski
- Hepatotoksisite (eltrombopag)
- Kemik iliği fibrozisi (uzun kullanım)
TUS PÜF
“ITP + steroid direnç → TPO agonisti”
KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Özellik | EPO | G-CSF | TPO agonist |
|---|---|---|---|
| Etki | Eritrosit ↑ | Nötrofil ↑ | Trombosit ↑ |
| Endikasyon | Anemi | Nötropeni | Trombositopeni |
| En sık yan etki | HT | Kemik ağrısı | Tromboz |
| Kritik risk | Tromboz (Hb>12) | Splenomegali | Fibrozis |
| Ek özellik | Demir gerekli | Kök hücre mobilizasyonu | ITP tedavisi |
HIZLI HAFIZA KODU
- EPO → RBC
- G-CSF → Granülosit
- TPO → Platelet
TUS SÜPER ÖZET
- EPO → HT + tromboz
- G-CSF → nötropeni + kemik ağrısı
- TPO → ITP tedavisi
- Hb >12 → EPO kes!