Gliserol kinaz eksikliği (GKD), lipid metabolizmasını etkileyen, X kromozomuna bağlı resesif (çekinik) geçiş gösteren nadir bir genetik hastalıktır.
Gliserol kinaz normalde karaciğerde (ve böbreklerde) gliserolü fosforilleyerek Gliserol-3-Fosfat‘a dönüştürür. Bu enzimin eksikliğinde gliserol metabolize edilemez, kanda birikir (hipergliserolemi) ve idrarla atılır (gliserolüri).
Hastalık, genetik mutasyonun boyutuna göre üç farklı klinik formda karşımıza çıkar:
1. Kompleks Form (Bitişik Gen Sendromu / Contiguous Gene Syndrome)
En ağır ve ölümcül olan formdur. X kromozomundaki p21 bölgesinde geniş bir delesyon (gen silinmesi) vardır. Bu delesyon sadece Gliserol Kinaz (GK) genini değil, komşu genleri de içine alır. Bu nedenle hastada şu üçlü tablo bir arada görülür:
- Gliserol Kinaz Eksikliği
- Konjenital Adrenal Hipoplazi: DAX1 geni delesyonuna bağlıdır. Şiddetli adrenal yetmezlik ve tuz kaybı krizleri görülür.
- Duchenne Musküler Distrofisi (DMD): Distrofin geni delesyonuna bağlıdır. Ağır kas yıkımı ve zayıflığı görülür.
2. Semptomatik / Juvenil Form
Sadece GK geni mutasyona uğramıştır, komşu genler sağlamdır. Genellikle çocukluk çağında metabolik stres anlarında (açlık, enfeksiyon, egzersiz) ortaya çıkar.
- Episodik kusma atakları
- Metabolik asidoz
- Hipoglisemi: Gliserol, glukoneogenez (yeni glukoz yapımı) için kullanılamadığı için açlık anında kan şekeri düşer.
- Letarji ve bilinç bulanıklığı
3. Asemptomatik / Erişkin Form
Hastaların hiçbir klinik şikayeti yoktur ve hastalık tamamen tesadüfen, rutin laboratuvar testleri sırasında fark edilir.
Klinik Laboratuvar Spotları (Tuzaklar)
- Yalancı Hipertrigliseridemi (Pseudohypertriglyceridemia): Asemptomatik hastalarda en sık karşılaşılan bulgudur. Laboratuvarlarda trigliserit ölçümü yapılırken genellikle enzimatik olarak açığa çıkan “gliserol” miktarı ölçülür. Bu hastaların kanında serbest gliserol çok yüksek olduğu için, cihaz bunu “Trigliserit yüksekliği” olarak okur. Ancak hastanın gerçek trigliserit seviyesi normaldir.
- Açıklanamayan Hipoglisemi: Açlık hipoglisemisi araştırılan bir çocukta, keton cisimleri yüksekken kan şekerinin düşük olması ve idrarda masif gliserol atılımının saptanması tanıyı koydurur.