Sitrin (Citrin) proteini (Mitokondriyal aspartat-glutamat taşıyıcısı) eksikliğidir. Hastalığın adı ise Tip 2 Sitrüllinemi (Erişkin başlangıçlı form – CTLN2)‘dir.
Klasik Üre Döngüsü Defektlerinden Farkı (En Büyük İpucu)
Neredeyse tüm üre döngüsü defektlerinde (OTC eksikliği, Tip 1 Sitrüllinemi vb.) hiperamonyemi ataklarını yüksek proteinli gıdalar tetikler ve hastalar proteinden iğrenirler.
Ancak Sitrin eksikliğinde (Tip 2 Sitrüllinemi) durum tam tersidir. Bu hastaların proteinden ve yağdan zengin beslenmeye karşı inanılmaz bir istekleri vardır (fıstık, et, yumurta severler) fakat karbonhidrattan (tatlı, pilav, makarna) iğrenirler. Aile baskısıyla veya kazara yüksek karbonhidrat aldıklarında ise ensefalopati, ajitasyon ve psikiyatrik ataklar geçirirler.
Biyokimyasal Mekanizma: Amonyak ve Sitrüllin Neden Artar?
Sitrüllin Yüksekliği: Üre döngüsünde sitozole çıkan Sitrüllin’in bir sonraki basamağa geçebilmesi için Aspartat ile birleşmesi gerekir (Argininosüksinat sentetaz enzimi ile). Sitrin, mitokondrideki aspartatı sitozole taşıyan kapıdır. Sitrin bozuk olduğunda sitozole aspartat geçemez, reaksiyon durur ve kan Sitrüllin seviyeleri fırlar.
Amonyak Yüksekliği ve Karbonhidrat Tetiklemesi: Sitrin taşıyıcısı, aynı zamanda hücredeki Malat-Aspartat mekiğinin çok kritik bir parçasıdır. Fazla karbonhidrat/tatlı tüketildiğinde hücresel glikoliz hızlanır ve sitozolde bol miktarda NADH birikir. Normalde bu NADH, malat-aspartat mekiği ile mitokondriye atılmalıdır. Sitrin bozuk olunca bu mekik çalışmaz. Sitozolik NADH/NAD+ oranı aşırı yükselir. Bu durum karaciğerde enerji krizine yol açar, üre döngüsünü sekonder olarak durdurur ve Amonyak fırlayarak beyne toksik etki (ajitasyon, davranış değişikliği) yapar.
Yüksek Amonyak + Yüksek Sitrüllin = Tip 1 veya Tip 2 Sitrüllinemi.
Tetikleyici Protein ise rightarrow Tip 1 Sitrüllinemi (ASS enzimi defekti).
Tetikleyici Karbonhidrat ise rightarrow Tip 2 Sitrüllinemi (Sitrin taşıyıcısı – SLC25A13 geni defekti). Tedavisi: Düşük karbonhidratlı, yüksek proteinli ve yağlı (MCT) diyettir.