Endokrin hipertansiyon; hormonal bozukluklara bağlı gelişen sekonder hipertansiyon grubudur.
Toplam hipertansiyonların yaklaşık %5–10’unu oluşturur ama tedavi edilebilir (reversible) olması nedeniyle klinik olarak çok kritiktir.
En önemli nedenler
A-Klasik 5’li
- Primer Hiperaldosteronizm (Conn sendromu)
- Feokromositoma
- Cushing Sendromu
- Hipertiroidi / Hipotiroidi
- Akromegali
B-Daha nadir
- Primer Hiperparatiroidizm
- Konjenital Adrenal Hiperplazi
- Liddle Sendromu
- Apparent Mineralocorticoid Excess
- Reninoma
Patofizyolojik mekanizmalar
A) Mineralokortikoid fazlalığı
- Na⁺ tutulumu ↑ → volüm ↑ → HT
- Örnek:
- Primer hiperaldosteronizm
- Liddle sendromu
- CAH (11β / 17α defekt)
B) Katekolamin fazlalığı
- Vazokonstriksiyon + kalp debisi ↑
- Paroksismal HT
- Örnek:
- Feokromositoma
C) Glukokortikoid fazlalığı
- Kortizol → mineralokortikoid etkisi + vasküler reaktivite ↑
- Örnek:
- Cushing
D) Tiroid hormon etkileri
- Hipertiroidi: sistolik HT (CO ↑)
- Hipotiroidi: diyastolik HT (SVR ↑)
E) GH fazlalığı
- Na tutulumu + damar duvar değişiklikleri
- Örnek:
- Akromegali
Klinik ipuçları (çok yüksek getirili!)
Endokrin HT düşündüren durumlar
- Genç yaşta HT
- Ani başlangıç / hızlı kötüleşme
- Dirençli hipertansiyon
- Paroksismal ataklar (terleme + çarpıntı + baş ağrısı)
- Hipokalemi
- Cushingoid görünüm
- Akromegalik yüz
- Tiroid bulguları
Tanı algoritması (pratik yaklaşım)
İlk basamak
- Elektrolitler (özellikle K⁺)
- Glukoz
- TSH
- Kreatinin
Şüpheye göre ileri testler
Hipokalemi varsa; Primer hiperaldosteronizm düşün
- Aldosteron / renin oranı ↑
Paroksismal HT + triad varsa (baş ağrısı + terleme + çarpıntı); Feokromositoma
- Plazma metanefrin
Cushing şüphesi;
- Düşük doz deksametazon testi
- Gece kortizol
Tiroid şüphesi;
- TSH, fT4
Akromegali;
- IGF-1
Karşılaştırma tablosu
| Hastalık | HT tipi | Öne çıkan bulgu | Lab | İpucu |
|---|---|---|---|---|
| Primer hiperaldosteronizm | Sürekli | Hipokalemi | Aldo↑ Renin↓ | En sık |
| Feokromositoma | Paroksismal | Triad (HA, terleme, çarpıntı) | Metanefrin↑ | Ataklar |
| Cushing | Sürekli | Santral obezite | Kortizol↑ | Stria |
| Hipertiroidi | Sistolik | Taşikardi | TSH↓ | Nabız ↑ |
| Hipotiroidi | Diyastolik | Bradikardi | TSH↑ | Soğuk intoleransı |
| Akromegali | Sürekli | Büyük el-ayak | IGF-1↑ | Yüz değişimi |
| Liddle | Sürekli | Hipokalemi | Renin↓ Aldo↓ | Psödo-aldosteron |
| CAH | Sürekli | Virilizasyon | 11-deoksikortizol↑ | Enzim defekti |
- Sekonder HT’nin en sık endokrin nedeni → Primer hiperaldosteronizm
- Paroksismal HT → Feokromositoma düşün
- Hipokalemi + HT → Aldosteron fazlalığı (Conn veya Liddle)
- Hipotiroidi → diyastolik HT
- Hipertiroidi → sistolik HT
- Dirençli HT → mutlaka sekonder neden ara
Tedavi prensibi
Altta yatan nedeni düzelt
- Primer hiperaldosteronizm → cerrahi / spironolakton
- Feokromositoma → cerrahi (önce alfa blokaj!)
- Cushing → nedenine yönelik tedavi
- Tiroid hastalıkları → hormon regülasyonu
- Liddle → amilorid (spironolakton etkisiz!)
Tek cümle özeti
Endokrin hipertansiyon, hormonal fazlalık veya eksikliklerin damar tonusu ve volüm üzerine etkisiyle oluşan, çoğu zaman tedavi edilebilir sekonder hipertansiyon nedenidir.