Deri greftlerinin (greft) yerleştirildiği alıcı yatağa tutunması ve canlılığını sürdürmesi, dinamik ve birbirini takip eden histofizyolojik aşamalardan oluşan bir süreçtir. Plastik ve rekonstrüktif cerrahi pratiğinde bu sürece greft “take” (tutma) fazları denir.
Greftin ilk yerleştirildiğinde kendi damar bağlantıları olmadığı için, alıcı yataktan beslenmesini sağlayan 3 temel faz mevcuttur:
1. Plazmatik İmbibisyon Fazı (İlk 24 – 48 Saat)
Greftin hayatta kalmasını sağlayan ilk ve en kritik evredir. Bu dönemde henüz hiçbir damarsal bağlantı yoktur.
- Beslenme Mekanizması: Greft, alıcı yataktaki açık kapillerlerden sızan plazma, besin maddeleri ve oksijeni pasif difüzyon (kapiler çekim) yoluyla adeta bir sünger gibi emerek beslenir.
- Fibrin Ağı: Alıcı yatak ile greft arasında ince bir fibrin tabakası oluşur. Bu tabaka grefti mekanik olarak yerinde tutar ve besin geçişine aracılık eder.
- Klinik Görünüm: Greft bu fazda ödemlidir, plazma emilimine bağlı olarak ağırlığı %20-30 oranında artar. Rengi genellikle soluk veya beyazımsıdır.
- Süreç: İlk 24-48 saat içinde tamamlanır.
2. İnoskülasyon Fazı (48 – 72. Saatler)
Alıcı yatak ile greft arasındaki ilk damarsal temasın kurulduğu “köprüleşme” fazıdır.
- Mekanizma: Greftin kendi içindeki mevcut (ancak kesilmiş) mikrodamar ağları (orijinal kapillerler) ile alıcı yataktan büyümeye başlayan yeni kapiller tomurcuklar hizalanır ve uç uca gelerek birleşir.
- Klinik Görünüm: İnoskülasyonun başlamasıyla birlikte greft mikroskobik düzeyde kanla dolmaya başlar. Greftin rengi soluk beyazdan hafif pembe/eritemli bir renge dönmeye başlar. Ancak bu dönemde tam bir kan akımı (perfüzyon) henüz oturmamıştır.
3. Revaskülarizasyon (Neovaskülarizasyon) Fazı (72. Saat ve Sonrası)
Greftin tamamen canlı ve kalıcı hale geldiği, aktif kan dolaşımının başladığı son fazdır.
- Mekanizma: Alıcı yataktan çıkan yeni damarlar (neovaskülarizasyon), greft dokusunun içine doğru aktif olarak büyür (anjiyojenez). Uç uca birleşen damarlarda gerçek, laminer akışlı bir mikrosirkülasyon başlar.
- Klinik Görünüm: Greft pembe ve canlı görünümünü kazanır, üzerine basıldığında kapiler geri dolum (re-capillarisation) izlenir. Ödem çözülmeye başlar ve lenfatik drenaj (yaklaşık 5. günde) yeniden kurulur.
Altın Noktalar & Cerrahi İpuçları
- “Take” Sürecini Engelleyen En Sık Nedenler:
- Hematom / Seroma (En Sık): Alıcı yatak ile greft arasında kan veya sıvı birikmesi, plazmatik imbibisyon fazını (difüzyonu) keser. Greft beslenemez ve ölür. Bu riski azaltmak için grefte delikler açılır (meshing).
- Kayma (Shearing) Kuvvetleri: Greftin alıcı yatak üzerinde hareket etmesi, inoskülasyon evresindeki o hassas mikro kapiler köprüleri koparır. Bu yüzden greft tie-over (bolster) pansuman veya dikişlerle sıkıca fikse edilir.
- Enfeksiyon: Özellikle Pseudomonas aeruginosa ve Streptococcus pyogenes gibi bakterilerin ürettiği fibrinolitik enzimler, aşama 1’deki fibrin ağını eriterek greftin yatağa yapışmasını engeller.
- Kalınlık Farkı: Kısmi kalınlıktaki (Split-thickness) deri greftleri, daha az doku kitlesine sahip oldukları için plazmatik imbibisyon fazını çok daha kolay atlatırlar ve “take” oranları tam kalınlıktaki (Full-thickness) greftlere göre çok daha yüksektir.