Rabdomiyoliz (Rhabdomyolysis)
Tanım: İskelet kası hücrelerinin yıkımı sonucu myoglobin, CK (kreatin kinaz), potasyum, fosfat gibi hücre içi içeriklerin kana geçmesiyle gelişen, akut böbrek hasarı (AKI) ve hayatı tehdit eden elektrolit bozuklukları ile seyreden klinik tablodur.
Etiyoloji (Acilde en sık nedenler)
1- Travmatik
- Ezilme (crush) yaralanmaları
- Uzun süre immobilizasyon (enkaz altında kalma)
2- Non-travmatik
- Aşırı egzersiz (özellikle sıcakta)
- Isı çarpması
- Nöbetler
3- Toksik / İlaç
- Statinler (özellikle kombinasyonlarda)
- Alkol, kokain, amfetamin
4- Diğer
- Enfeksiyonlar
- Metabolik miyopatiler
Patofizyoloji
Kas hücresi yıkımı → Myoglobin salınımı → böbrek tübüllerinde toksisite Hiperkalemi → ölümcül aritmi riskini arttırır.
Bu ise Metabolik asidoz ve AKI (Akut böbrek hasarı)nı tetikler.
Klinik Bulgular (Klasik Triad)
1- Kas ağrısı (myalji)
2- Güçsüzlük
3- Koyu renkli idrar (çay/kola rengi)
Ancak triad her zaman görülmez!
Tanı
Laboratuvar
- CK > 5.000 IU/L (tanıda kritik eşik)
- Myoglobin ↑
- K⁺ ↑ (hiperkalemi)
- Kreatinin ↑
- AST/ALT ↑ (kas kaynaklı olabilir)
İdrar
- Dipstick: kan (+)
- Mikroskopi: eritrosit yok → myoglobinüri
Acil Yönetim (Hayat Kurtaran Yaklaşım)
1. Agresif Sıvı Tedavisi (EN KRİTİK!)
- %0.9 NaCl
- Hedef:
- İdrar çıkışı ≥ 200–300 mL/saat
2. Elektrolit Yönetimi
a-Hiperkalemi varsa:
- Kalsiyum glukonat
- İnsülin + glukoz
- Beta-agonist
- Gerekirse diyaliz
b-İdrar Alkali Hale Getirme için
- Sodyum bikarbonat
- Amaç: myoglobin toksisitesini azaltmak
Kaçınılması Gerekenler
- NSAID
- Nefrotoksik ilaçlar
Komplikasyon Takibi
- AKI
- Kompartman sendromu
- DIC (nadir ama ciddi)
Klinik Kırmızı Bayraklar
CK hızla yükseliyorsa
İdrar koyulaşıyorsa
Potasyum > 5.5
İdrar çıkışı düşüyorsa
Yoğun bakım / nefroloji konsültasyonu
“Rabdomiyoliz; kas yıkımından çok, böbrek ve kalp üzerinden öldüren bir sendromdur. Tedavide ana silah: erken ve agresif sıvı resüsitasyonu.
Gecikme = geri dönüşsüz böbrek hasarı.”