Hiperkalsemiye etyolojik yaklaşım ve tanısal algoritma “Düzeltilmiş Ca = Ölçülen Ca + [0.8 x (4 – Albumin)]”

yazar

Kalsiyum yüksekliği (Hiperkalsemi), serum total kalsiyum düzeyinin 10.5 mg/dL veya iyonize kalsiyumun 5.2 mg/dL üzerine çıkmasıdır. Bir cerrah ve tıp doktoru olarak bu tabloyu “malignite ve primer hiperparatiroidizm” ikilemi üzerinden yönetmek klinik pratiğin temelidir.

İşte hiperkalsemiye yaklaşım için hazırladığım klinik özet:

Etyolojik Sınıflandırma

Hiperkalsemi vakalarının %90’ından fazlası şu iki nedene bağlıdır:

  • 1-Primer Hiperparatiroidizm (PHPT): Genellikle ayaktan başvuran hastalarda en sık nedendir (%85 tek adenom). PTH yüksek veya uygunsuz şekilde “normal”dir.
  • 2-Malignite (Malignite İlişkili Hiperkalsemi): Hastanede yatan hastalarda en sık nedendir.
    • a-Humoral (PTHrP): Skuamöz hücreli akciğer, böbrek, meme ca.
    • b-Lokal Osteolitik: Multipl miyelom, meme ca kemik metastazı.
  • 3-Diğer Nedenler:
    • a-İlaçlar: Tiyazid diüretikler (renal kalsiyum atılımını azaltır), Lityum, A ve D vitamini intoksikasyonu.
    • b-Granülomatöz Hastalıklar: Sarkoidoz, Tüberküloz (Makrofajlarda 1-alfa hidroksilaz aktivitesi artar, aktif D vitamini sentezlenir).
    • c-İmmobilizasyon: Özellikle kemik turnover’ı yüksek gençlerde veya Paget hastalarında.

Klinik Belirtiler (Klasik “Bones, Stones, Groans, Moans”)

  • Bones (Kemikler): Kemik ağrıları, osteoporoz, patolojik kırıklar.
  • Stones (Taşlar): Nefrolitiazis (böbrek taşları), poliüri, polidipsi.
  • Groans (İniltiler – GİS): Kabızlık, bulantı, kusma, peptik ülser (kalsiyum gastrin salgısını uyarır), pankreatit.
  • Moans/Psychic Overtones (Ruhsal): Depresyon, konfüzyon, letarji, ağır vakalarda koma.
  • Kardiyak: QT aralığında kısalma, bradikardi, hipertansiyon.

Tanısal Algoritma

Tanıda ilk adım kalsiyumu doğrulamak ve ardından Albumin seviyesine göre düzeltme yapmaktır:

Düzeltilmiş Ca = Ölçülen Ca + [0.8 x (4 – Albumin)]

  1. PTH Ölçümü:
    • PTH Yüksek/Normal: Primer Hiperparatiroidizm veya FHH (Ailesel Hipokalsiürik Hiperkalsemi).
    • PTH Düşük (<20 pg/mL): Malignite araştırması (PTHrP, Kemik sintigrafisi), Vitamin D düzeyleri, TSH.
  2. 24 Saatlik İdrar Kalsiyumu: PHPT (yüksek idrar Ca) ile FHH (düşük idrar Ca) ayrımı için kritiktir.