β-HÜCRE KAYNAKLI MALİGN NÖROENDOKRİN TÜMÖRLER
TANIM
İnsülin salgılayan pankreatik NET’in metastaz yapması malign insülinoma
Altın kural: Malignite = metastaz (karaciğer/lenf nodu/uzak) Histolojik atipi tek başına yeterli değildir.
EPİDEMİYOLOJİ
- İnsülinomaların %5–10’u malign
- Sporadik olgular daha sık
- MEN1’de çoklu olabilir ama çoğu benign seyreder
KLİNİK ÖZELLİKLER
Ortak (insülinoma ile)
- Açlık hipoglisemisi
- Nöroglikopenik bulgular
- Glukozla düzelme (Whipple triadı)
Maligniteyi düşündüren ipuçları
- Persistan / şiddetli hipoglisemi
- Kilo kaybı
- Hepatomegali (karaciğer metastazı)
- Tedaviye direnç
LABORATUVAR
- Hipoglisemi sırasında:
- İnsülin ↑
- C-peptid ↑
- Proinsülin ↑
- Sulfonilüre negatif
Endojen insülin üretimi net
GÖRÜNTÜLEME & YAYILIM
- Primer: pankreas
- Metastaz:
- Karaciğer (EN SIK)
- Lenf nodu
- Kemik (nadiren)
Yüksek duyarlılık:
- Endoskopik USG
- BT/MR
- Ga-68 DOTATATE PET (somatostatin reseptörü)
PATOLOJİ
- Nöroendokrin morfoloji
- Kromogranin A (+), sinaptofizin (+)
- Ki-67 ↑ olabilir (yüksek dereceli ise agresif)
Ama:
Ki-67 yüksekliği agresifliği gösterir,
malignite tanımı yine metastazla konur.
GENETİK / MOLEKÜLER
- MEN1 (menin, 11q13) ilişkili olabilir
- Sporadik olgular sık
- Yüksek dereceli olgularda ek genetik instabilite
AYIRICI TANI
| Durum | İnsülin | C-peptid | Metastaz |
|---|---|---|---|
| Benign insülinoma | ↑ | ↑ | ❌ |
| Malign insülinoma | ↑ | ↑ | ✔️****** |
| Ekzojen insülin | ↑ | ❌ | ❌ |
| Sulfonilüre | ↑ | ↑ | ❌ |
TEDAVİ PRENSİPLERİ (Özet)
- Cerrahi (rezektabl ise)
- Metastatik hastalıkta:
- Somatostatin analogları
- Hedefe yönelik tedavi (everolimus, sunitinib)
- Karaciğer yönelik tedaviler
ALTIN CÜMLELER
- “İnsülinoma çoğu zaman benigndir; malignite metastazla tanımlanır.”
- “Karaciğer metastazı = malign β-hücre NET.”
SINAV TUZAKLARI
- ❌ “Atipi varsa malign” → YANLIŞ
- ❌ “MEN1’de insülinomalar genelde malign” → YANLIŞ
- ✅ Metastaz varsa malign
- ✅ Hipoglisemi + C-peptid ↑ = endojen insülin
TEK SATIR EZBER
“β-hücre NET’te maligniteyi metastaz söyler.”