Mast hücre hastalıkları; mast hücre sayısının artışı (proliferatif) veya mast hücre aktivasyonunun artışı (fonksiyonel) ile karakterizedir.

Klinik temel: histamin ve mediatör salınımı

Sınıflama

A) Proliferatif hastalıklar

Mastositoz

• Mast hücre sayısı ↑

Tipleri:

• Kutanöz mastositoz
• Sistemik mastositoz
• Mast hücre lösemisi (çok nadir)

B) Mast hücre aktivasyon hastalıkları

Mast Hücre Aktivasyon Sendromu

• Hücre sayısı normal olabilir
• Ama aktivasyon ↑

Patofizyoloji

Mast hücre aktivasyonu:

• IgE aracılı (alerji)
• Non-IgE (ilaç, fiziksel uyarı)

Mediatörler:

• Histamin
• Triptaz
• Prostaglandin D2
• Lökotrienler

Klinik bulgular

“Mast hücre triadı”

1-Flushing

2-Pruritus

3-Hipotansiyon

Diğer bulgular:

• Ürtiker
• Anafilaksi
• Diyare
• Bronkospazm
• Taşikardi

Kutanöz mastositoz

*****Darier Bulgusu; Lezyon kaşınınca kabarır

Sistemik mastositoz kriterleri

1-Major kriter:

• Kemik iliğinde mast hücre infiltrasyonu

2-Minor kriterler:

• KIT mutasyonu (D816V)
• Serum triptaz ↑ (>20 ng/mL)
• Atypik mast hücre morfolojisi
• CD25/CD2 pozitifliği

Tanı:

• 1 major + 1 minor
  veya
• ≥3 minor

Tanı

• Serum triptaz ↑ ******
• 24 saat idrarda histamin metabolitleri
• Kemik iliği biyopsisi
• KIT mutasyon analizi

Tedavi

a-Semptomatik

• Antihistaminikler (H1 + H2)
• Lökotrien antagonistleri
• Mast hücre stabilizatörleri

b-Şiddetli durumlar

• Epinefrin (anafilaksi)
• Kortikosteroid

c-İleri hastalık

• Tirozin kinaz inhibitörleri (örn. midostaurin)

• Mastositoz = hücre sayısı ↑
• MCAS = aktivasyon ↑
• Darier bulgusu klasik
• Triptaz ↑ tanıda önemli
• KIT D816V mutasyonu
• Anafilaksi riski yüksek

Ayırıcı tanı

• Alerjik reaksiyon
• Feokromositoma (flushing + HT)
• Karsinoid sendrom
• Anksiyete atakları

Klinik ipucu

“Flushing + hipotansiyon + kaşıntı + tekrarlayan anafilaksi” → mast hücre hastalığı düşün

Mast hücre hastalıkları, mast hücrelerinin sayıca artışı veya aşırı aktivasyonu sonucu gelişen, mediatör salınımına bağlı multisistemik klinik tabloyla seyreden hastalıklardır.

SORU 1 — Tanı kriteri (yüksek zorluk)

46 yaşında erkek hasta tekrarlayan flushing, senkop ve diyare atakları nedeniyle değerlendiriliyor. Serum triptaz: 35 ng/mL. Kemik iliğinde mast hücre agregatları saptanıyor.

Tanı için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

A) Sadece triptaz yüksekliği yeterlidir
B) 1 major kriter yeterlidir
C) 1 major + 1 minor veya ≥3 minor kriter
D) 2 major kriter
E) Sadece KIT mutasyonu yeterlidir

Doğru cevap: C)

Açıklama:

**Sistemik Mastositoz tanısı: 1 major + 1 minor veya ≥3 minor kriter gerekir.

• Major: kemik iliğinde mast hücre infiltrasyonu
• Minor: triptaz ↑, KIT mutasyonu, CD25/CD2, atypik hücreler

SORU 2 — MCAS vs mastositoz

32 yaşında kadın hasta tekrarlayan anafilaksi atakları nedeniyle başvuruyor. Tüm incelemelerde mast hücre sayısı normal bulunuyor. Ancak atak sırasında triptaz yükseliyor.

En olası tanı?

A) Mastositoz
B) Anafilaksi
C) Mast hücre aktivasyon sendromu
D) Feokromositoma
E) Karsinoid sendrom

Doğru cevap: C)

Kritik:

Hücre sayısı normal + aktivasyon ↑ = Mast Hücre Aktivasyon Sendromu

SORU 3 — Klinik bulgu

Aşağıdakilerden hangisi mast hücre hastalıkları için en spesifik fizik muayene bulgusudur?

A) Hiperpigmentasyon
B) Darier bulgusu
C) Bradikardi
D) Splenomegali
E) Ekimoz

Doğru cevap: B)

Açıklama:

Darier Bulgusu= Lezyon kaşınınca kabarma

Klasik mastositoz bulgusudur.

SORU 4 — Moleküler mekanizma

Mastositoz hastalarının çoğunda aşağıdaki mutasyonlardan hangisi bulunur?

A) BRAF
B) JAK2
C) KIT D816V
D) TP53
E) MYC

Doğru cevap: C)

Kritik:

Mast hücre proliferasyonu = KIT aktivasyonu

SORU 5 — Ayırıcı tanı (çok zor)

Flushing, diyare ve hipotansiyon atakları olan hastada aşağıdaki durumlardan hangisi mast hücre hastalığı ile en sık karışır?

A) Addison hastalığı
B) Karsinoid Sendrom
C) Hipotiroidi
D) Cushing
E) DM

Doğru cevap: B)

Açıklama:

Flushing + diyare →

• Mast hücre hastalığı
• Karsinoid sendrom

Ayırıcı:

• Karsinoid → serotonin ↑
• Mast → triptaz ↑

SORU 6 — Tedavi yaklaşımı

Sistemik mastositozlu hastada en uygun ilk tedavi hangisidir?

A) Kemoterapi
B) Antihistaminikler
C) Cerrahi
D) Antibiyotik
E) Radyoterapi

Doğru cevap: B)

Altın kural:

İlk basamak = semptom kontrolü

SORU 7 — Anafilaksi yönetimi

Mast hücre hastalığı olan hastada akut anafilaksi gelişirse ilk yapılması gereken?

A) Antihistaminik
B) Steroid
C) Epinefrin
D) Oksijen
E) IV sıvı

Doğru cevap: C)

Kritik:

Anafilakside ilk ilaç = epinefrin

SORU 8 — Laboratuvar

Aşağıdakilerden hangisi mast hücre hastalıklarında en spesifik biyokimyasal markerdır?

A) CRP
B) ESR
C) Triptaz
D) Ferritin
E) LDH

Doğru cevap: C)

SORU 9 — Klinik senaryo (yüksek zorluk)

58 yaşında erkek hasta kemik ağrısı, flushing ve hipotansiyon atakları ile başvuruyor. Kemik iliğinde mast hücre infiltrasyonu var.

En olası komplikasyon?

A) Osteoporoz
B) Hiperkalsemi
C) Hipoglisemi
D) Hipotiroidi
E) Hiperkalemi

Doğru cevap: A)

Açıklama:

Mast hücre mediatörleri → kemik yıkımı → osteoporoz

SORU 10 — İleri tedavi

İleri sistemik mastositozda aşağıdaki tedavilerden hangisi kullanılır?

A) Beta bloker
B) ACE inhibitörü
C) Midostaurin
D) Metformin
E) Statin

Doğru cevap: C)

Açıklama:

Tirozin kinaz inhibitörü