Thoracoscore değişkenleri; Özellik; Basit ve hızlı, Klinik pratikte kolay uygulanır. Ancak detaylı fizyolojik veri azdır.
| Değişken | Açıklama | Klinik anlam |
|---|---|---|
| Yaş | Sürekli değişken | Yaş ↑ → mortalite ↑ |
| Cinsiyet | Erkek | Erkeklerde risk ↑ |
| ASA skoru | I–V | Genel durum |
| Performans durumu | ECOG / WHO | Fonksiyonel kapasite |
| Dispne skoru | MRC | Solunum rezervi |
| Acil cerrahi | Evet/Hayır | önemli risk |
| Malignite varlığı | Evet/Hayır | Onkolojik risk |
| Cerrahi tipi | Major/minor | Rezeksiyon genişliği |
| Komorbidite sayısı | ≥1 | Sistemik hastalık yükü |
STS-GTDB (Society of Thoracic Surgeons – General Thoracic Database) değişkenleri; Detaylı mortalite ve morbidite risk modeli (özellikle akciğer rezeksiyonu)dir.
STS-GTDB değişkenleri 8 grupta ele alınır.
1. Demografik
| Değişken |
|---|
| Yaş |
| Cinsiyet |
| BMI |
2. Fonksiyonel durum
| Değişken |
|---|
| Performans durumu |
| Bağımsızlık (frailty) |
| Egzersiz kapasitesi |
3. Pulmoner fonksiyon
| Değişken | Açıklama |
|---|---|
| FEV1 | ****en önemli |
| DLCO | gaz değişimi |
| Predicted postop FEV1 | cerrahi tolerans |
4. Kardiyak durum
| Değişken |
|---|
| Koroner arter hastalığı |
| Kalp yetmezliği |
| Aritmi |
5. Komorbiditeler
| Değişken |
|---|
| Diabetes |
| Renal yetmezlik |
| KOAH |
| Hipertansiyon |
6. Hastalık özellikleri
| Değişken |
|---|
| Tümör tipi |
| Evre |
| Histoloji |
7. Cerrahi özellikler
| Değişken |
|---|
| Lobektomi / pnömonektomi |
| VATS vs açık |
| Operasyon süresi |
8. Laboratuvar
| Değişken |
|---|
| Hb |
| Kreatinin |
| Albumin |
KARŞILAŞTIRMA
| Özellik | Thoracoscore | STS-GTDB |
|---|---|---|
| Amaç | Mortalite | Mortalite + morbidite |
| Detay | Az | 🔥 Çok detaylı |
| Pulmoner veri | ❌ | ✔ |
| Kardiyak veri | ❌ | ✔ |
| Frailty | Sınırlı | ✔ |
| Klinik kullanım | Hızlı | Gelişmiş merkez |
Thoracoscore → basit skor
STS → çok parametreli kompleks model
FEV1 & DLCO → en önemli prediktörler
Frailty → modern risk belirleyici
Thoracoscore basit klinik değişkenlerle mortalite tahmini yaparken, STS-GTDB modeli pulmoner, kardiyak ve fonksiyonel parametreleri içeren daha kapsamlı bir risk değerlendirme sistemidir.
Thoracoscore ve STS-GTDB modelleri, torasik cerrahide preoperatif risk öngörüsü için kullanılan iki farklı yaklaşımı temsil eder.
Thoracoscore
2000’li yılların başında geliştirilmiş, genel torasik cerrahi hastalarında özellikle in-hospital mortaliteyi öngörmek için tasarlanmış daha eski ve klasik bir risk skorudur. Çok merkezli Avrupa verilerinden türetilmiştir ve amacı, ameliyat öncesi dönemde hastanın kaba cerrahi mortalite riskini hızlı biçimde tahmin etmektir. Klinik pratikte basitliği nedeniyle uzun süre yaygın kullanılmıştır; ancak günümüzde bazı popülasyonlarda mortaliteyi fazla ya da eksik tahmin edebildiği, bu nedenle kalibrasyonunun her merkez ve her prosedür için eşit güçlü olmadığı sıkça vurgulanır.
STS-GTDB modeli
Buradaki kısaltma, Society of Thoracic Surgeons General Thoracic Surgery Database’dir. Bu tek bir “sabit skor”dan çok, büyük bir klinik kayıt sisteminden üretilen prosedür-spesifik risk modelleri ailesidir. STS veritabanı, günlük gerçek yaşam pratiğine dayanan, sürekli güncellenen ve merkezlerin kendi sonuçlarını ulusal verilerle karşılaştırmasına izin veren bir yapıdır. Güncel STS genel torasik risk hesaplayıcıları özellikle akciğer kanseri rezeksiyonu ve özofajektomi için bireyselleştirilmiş risk tahmini sunar.
Temel fark
Thoracoscore, daha çok “tek çatı altında genel mortalite tahmini” yapan daha eski jenerasyon, daha genel bir modeldir. STS-GTDB ise daha modern, veri tabanı temelli, işlem türüne özgü ve daha ayrıntılı bir risk modelleme yaklaşımıdır. Bu nedenle güncel torasik cerrahi karar desteğinde, özellikle yüksek hacimli merkezler ve kalite programları açısından, STS yaklaşımı genelde daha güçlü kabul edilir.
STS-GTDB’nin avantajı neden daha yüksek görülür?
Çünkü veritabanı çok geniştir, veriler sürekli güncellenir ve risk hesapları spesifik operasyon tiplerine göre yapılır. Örneğin STS verileri kullanılarak yapılan pnömonektomi analizinde; ileri yaş, erkek cinsiyet, konjestif kalp yetersizliği, düşük FEV1, benign akciğer hastalığı, ekstraplevral pnömonektomi ve bazı alt gruplarda neoadjuvan kemoradyoterapi gibi değişkenlerin majör morbidite/mortalite ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu, STS yaklaşımının sadece kaba mortalite değil, komplikasyon profiline de daha iyi nüfuz edebildiğini gösterir.
Aşağıdakilerden hangisi Torakoskor modelinde artmış mortalite ile ilişkili değildir?
A. ASA derecelendirmesi
B. Kadın cinsiyeti
C. Malignite tanısı
D. Performans durumu
E. Yaş
Cevap: B. Erkek cinsiyeti, kadın cinsiyeti değil, artmış ölüm oranıyla ilişkilidir.
Torakoskor modelindeki diğer risk faktörleri yaş, dispne skoru, ASA derecelendirmesi,
ameliyat önceliği, ameliyatın kapsamı, malignite tanısı,
bileşik komorbidite skoru ve performans
durumudur.
Aşağıdakilerden hangisi STS-GTDB modellerinde artmış mortalite ile ilişkili değildir?
A. ASA derecelendirmesi
B. Yaş
C. Karaciğer disfonksiyonu
D. Zubrod skoru
E. İndüksiyon tedavisi
Cevap: C. Karaciğer değil, böbrek fonksiyon bozukluğu artmış ölüm oranıyla ilişkilidir.
STSGTDB modellerindeki diğer risk faktörleri arasında yaş, Zubrod skoru, ASA derecelendirmesi,
indüksiyon tedavisi ve FEV1 yer almaktadır.
Torasik cerrahide risk stratifikasyonu için kullanılan Thoracoscore ve STS-GTDB (General Thoracic Surgery Database) modelleri, değişken sayısı ve detay düzeyi bakımından birbirinden ayrılır. Thoracoscore daha çok “yatak başı” hızlı değerlendirme için uygunken, STS-GTDB veri odaklı, çok daha kapsamlı bir ulusal kayıt sistemidir.
İşte bu iki modelin ana değişkenlerinin karşılaştırmalı ve detaylı tablosu:
Thoracoscore ve STS-GTDB Değişken Karşılaştırması
| Değişken Kategorisi | Thoracoscore (9 Değişken) | STS-GTDB (Kapsamlı Model) |
| Demografik | Yaş, Cinsiyet | Yaş, Cinsiyet, Irk, Vücut Kitle İndeksi (VKİ) |
| Performans ve Solunum | Zubrod Skoru (0-4), Dispne Skoru (1-5) | ECOG Performans Durumu, FEV1%, DLCO% |
| Kardiyovasküler | Vasküler Komorbidite (HT, PAD vb.) | KAH, KKY, Geçirilmiş İnme, Aritmi, HT |
| Komorbiditeler | Sigara, Alkol, Anemi, Diyabet vb. | Diyabet, KOAH, Böbrek Yetmezliği (Kreatinin) |
| Tanısal Veriler | Malignite Varlığı (Evet/Hayır) | Tümör Evresi (TNM), Histoloji, Tümör Boyutu |
| Operasyon Detayları | Operasyon Önceliği (Elektif/Acil) | Prosedür Tipi (Lobektomi, Özofajektomi vb.) |
| Cerrahi Teknik | Rezeksiyon Genişliği (Pnomonektomi vb.) | Cerrahi Yaklaşım (Açık, VATS, Robotik) |
| İlaç ve Tedavi | Yok | Pre-op Kemoterapi veya Radyoterapi Öyküsü |
| Fonksiyonel Durum | Yok | Oksijen Bağımlılığı, Steroid Kullanımı |
1. Thoracoscore: Detaylı Puanlama Faktörleri
Thoracoscore, bu değişkenlere puan vererek 30 günlük mortalite olasılığını hesaplar. Özellikle Zubrod skoru (performans) ve yaş, skoru en çok etkileyen faktörlerdir.
- Zubrod Skoru: 0 (Tam aktif) – 4 (Tamamen yatağa bağımlı) arası değerlendirilir.
- Vasküler Komorbidite: Periferik vasküler hastalık, hipertansiyon veya geçirilmiş inme varlığını kapsar.
- Operasyon Önceliği: Acil vakalarda risk katsayısı dramatik şekilde artar.
2. STS-GTDB: Risk Ayarlı Değişkenlerin Önemi
STS-GTDB, sadece mortaliteyi değil, majör morbiditeyi (pnömoni, ARDS, re-entübasyon, cerrahi alan enfeksiyonu) de öngörmek için daha teknik veriler kullanır.
- FEV1 ve DLCO: Solunum fonksiyon testleri (SFT), ameliyat sonrası solunum yetmezliği riskini belirlemede kritiktir.
- İndüksiyon Tedavisi: Ameliyat öncesi neoadjuvan (kemo/radyo) tedavi almış hastalarda doku iyileşmesi ve bağışıklık yanıtı farklı olduğu için bu bir risk faktörüdür.
- VKİ (Vücut Kitle İndeksi): Hem morbid obezite hem de aşırı kaşeksi (malnütrisyon), cerrahi komplikasyon riskini artırır.
Klinik Özet ve Karşılaştırma
- Thoracoscore, genel torasik cerrahi hastalarında (akciğer rezeksiyonu yapılanlar dahil) mortaliteyi öngörmede basit ve hızlıdır.
- STS-GTDB, çok daha “granüler” bir veri sunar. Örneğin, bir hastanın lobektomi sonrası sadece ölme riskini değil, yoğun bakımda kalış süresini veya atriyal fibrilasyon gelişme ihtimalini de hesaplayabilir.