23 yaşındaki kadın hasta; menstrüel siklusun 3. gününde acil servise karın ağrısı şikayetiyle başvuruyor. Yapılan fizik muayenede suprapubik ve inguinal hassasiyetin yanı sıra olgunun takipneik olduğu farkediliyor ve 20 dakikalık nazal O2 desteğinin ardından arteriel kan gazı incelemesinde ph değerinin 7.34 olduğu görülmüştür. Anamnezde ayrıca olgu daha önceki menstrüasyon dönemlerinde de benzer hızlı soluma şikayetlerinin olduğunu ifade etmektedir.
Buna göre en olası tanı ve yapılacak ilk tetkik aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
A) Astım – Solunum fonksiyon testi
B) Amfizem– PA Akciğer grafisi
C) Atipik pnömoni – HRCT
D) Katamenyal pnömotoraks – PA Akciğer grafisi ***
E) Primer spontan ptx – PA Akciğer grafisi
Katamenial Pnömotoraks; Menstürasyon gören 25 yaş üstü kadınlarda görülür. Menstürasyonun 2.-3. gününde pnömotoraks gelişir. Patogenez net değildir. Genellikle pelvik endometriozis öyküsü vardır. AC, plevra ve diaframda endometrial lezyonlar saptanır. Pneumotoraks için ilk istenecek tetkik Akciğer grafisidir ve derin inspiryumda değil; ekspiryumda çekilmesi gerektiği unutulmamalıdır.(Rüptüre visseral pleuranın görülmesi amaçlanmaktadır.)
Katamenial Pnömotoraks
Katamenial pnömotoraks, menstrüasyonla ilişkili olarak gelişen spontan pnömotoraks tipidir ve torasik endometriozis sendromunun en sık formudur.
Menstruasyon başlangıcından 24–72 saat içinde gelişen pnömotoraks.
Genellikle; 25–40 yaş kadın, Menstrüasyonun 2–3. günü ve Sağ hemitoraks (%85–95) şeklinde formülize edilmektedir.
Patogenez (Tam net değil), teoriler ile açıklanmaktadır.
| Teori | Açıklama |
|---|---|
| Endometrial implant teorisi | Plevra, akciğer veya diyaframda endometrial dokular |
| Diyafram fenestrasyon teorisi | Menstrüel hava abdominal boşluktan toraksa geçer |
| Prostaglandin teorisi | Bronkospazm ve alveol rüptürü |
| Lenfatik/hematolojik yayılım | Endometrial hücrelerin toraksa taşınması |
Çoğu hastada pelvik endometriozis bulunur.******
Lokalizasyon
| Bölge | Görülebilen lezyon |
|---|---|
| Diyafram | Endometrial implant |
| Plevra | Nodül veya implant |
| Akciğer parankimi | Endometriozis odağı |
Klinik Bulgular
| Semptom | Özellik |
|---|---|
| Ani göğüs ağrısı | En sık |
| Dispne | Sık |
| Menstrüasyonla ilişki | Tanı için kritik |
| Sağ taraf tutulumu | Çok tipik |
Tanı
İlk tetkik, Akciğer grafisidir. AC grafisinde önemli nokta; Ekspiryum grafisi çekilmelidir. Ekspiryumda akciğer hacmi küçülür ve visseral plevra rüptürü daha belirgin görülür
Diğer görüntüleme yöntemleri
| Tetkik | Amaç |
|---|---|
| BT | pnömotoraks ve lezyon |
| Torakoskopi | diyafram lezyonları |
| MRI | torasik endometriozis |
Tedavi
1-Akut pnömotoraksda oksijen ve tüp torakostomi seçenekleri değerlendirilir.
2-Definitif tedavide VATS cerrahisi, Plevrodezis ve Endometriozis tedavisi
| Yöntem | Amaç |
|---|---|
| VATS cerrahisi | diyafram onarımı |
| Plevrodezis | nüksü önleme |
| Endometriozis tedavisi | hormonal baskılama |
3-Hormonal tedavi; GnRH agonistleri, Oral kontraseptif veProgesteron
Kritik Noktalar
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Hasta profili | Menstruasyon gören kadın |
| Zaman | Menstrüasyonun 2–3. günü |
| Taraf | Sağ pnömotoraks |
| En sık ilişki | Endometriozis |
| İlk tetkik | Ekspiryum akciğer grafisi |
Primer ve Sekonder Pnömotoraks ile Karşılaştırması
| Özellik | Primer | Sekonder | Katamenial |
|---|---|---|---|
| Hasta | Genç erkek | KOAH vb | Kadın |
| Nedeni | Blebs | Akciğer hastalığı | Endometriozis |
| Taraf | Her iki | Her iki | Sağ *** |
| Zaman | Rastgele | Hastalığa bağlı | Menstruasyon |