Temel olarak besin zehirlenmesinden sorumludur.
Enterotoksin F, TSST-1’in eski adı olup besin zehirlenmeleriyle ilişkili değildir.
Besin zehirlenmelerinden en sık sorumlu olan toksin Enterotoksin A iken, Enterotoksin B daha çok 2 yaş altında görülenpseudomembranöz enterokolit tablosu ile ilişkilendirilmiştir.
Ekzotoksin B, ayrıca menstrüel siklusla ilişkili olmayan toksik şoksendromu ile de ilişkilendirlmiştir.
Toksin, barsaktaki nöral reseptörleri etkilemesinin ardından MSS’deki kusma merkezini etkileyerek etkisini oluşturmaktadır.
Staphylococcus aureus’un enterotoksinleri yüsek ısıya dirençlidir. Bu sebeple besin maddesi bir kez enfekteoldu mu ısıtılsa dahi toksini ortamdan uzaklaşmaz.
Stafilokokal Enterotoksinlerin Özellikleri
- Isı Direnci: Bu toksinler 100°C’de 30 dakika kaynatılmaya karşı dirençlidir. Bu durum, gıdanın pişirilse bile içindeki toksinin aktif kalmasına ve zehirlenmeye yol açmasına neden olur.
- Mekanizma: Toksinler bağırsaktaki lokal nöral reseptörleri (Vagus siniri uçlarını) uyarır. Bu uyarı Merkezi Sinir Sistemi’ndeki (MSS) kusma merkezine iletilir ve şiddetli kusma refleksi başlar.
- Süperantijen Yapısı: T-hücrelerini non-spesifik olarak uyararak masif sitokin salınımına yol açarlar.
Toksin Tipleri ve Klinik İlişkiler
| Toksin Tipi | Klinik İlişki ve Önemli Notlar |
| Enterotoksin A | Besin zehirlenmelerinden en sık sorumlu olan tiptir. Genellikle kontamine gıda alımından 2-6 saat sonra semptomlar başlar. |
| Enterotoksin B | Daha çok 2 yaş altı çocuklarda görülen pseudomembranöz enterokolit tablosuyla ilişkilidir. Ayrıca menstrüel olmayan Toksik Şok Sendromu (TŞS) vakalarında da rol oynar. |
| Enterotoksin F | TSST-1‘in (Toksik Şok Sendromu Toksini-1) eski adıdır. Besin zehirlenmesi ile ilişkisi yoktur; ateş, döküntü ve şok tablosuyla seyreden klasik TŞS’den sorumludur. |
Besin Zehirlenmesi Tablosu
- İnkübasyon Süresi: Çok kısadır (1-6 saat). Çünkü hastalık bakterinin kendisiyle değil, önceden oluşmuş pre-fomite toksinlerin alınmasıyla oluşur.
- Semptomlar: Ani başlayan şiddetli bulantı, kusma ve kramp tarzı karın ağrısı. Ateş genellikle görülmez.
- Bulaş Kaynağı: Genellikle sütlü gıdalar, dondurma, mayonezli salatalar veya pastalar gibi oda sıcaklığında bekletilmiş gıdalardır.
Laboratuvar Tanısı:
Gıda örneğinde veya hastanın kusmuğunda toksin tayini (ELISA veya aglütinasyon testleri ile) yapılabilir. Bakterinin kendisinin izole edilmesi, gıda zehirlenmesi tanısı için her zaman yeterli değildir; asıl hedef toksinin varlığını göstermektir.