Bakteriler flagella yapılarına göre sınıflandırılabilinir. Aşağıdaki bakterilerin hangisinde peritriş
flagella yapısı görülür?

A) Klebsiella pneumonia
B) Helicobacter pylori
C) Shigella sonnei
D) Salmonella typhi
E) Acinetobacter baumanii

CEVAP: D

1-Atrichous: Flagellasız bakteri (Klebsiella, Shigella, Acinetobacter)

2-Peritrichous: Bütün hücre yüzeyinde çok sayıda kirpik taşıyan bakterilerdir. (Salmonella, Proteus gibi Enterik bakteriler)

3-Monotrichous: Bir ucunda tek kirpiği bulunan bakteri (Pseudomonas, Vibrio cholera, Helicobacter pylori,
Campylobacter jejuni)

4-Lofotriköz: Bir veya iki ucunda kirpikleri bulanan bakteri (Stenotrophomonas maltophilia).

Bakteriyel Flagella Yerleşim Şeması

1. Monotrik (Monotrichous):
   • Hücrenin sadece bir kutbunda tek bir flagella bulunur.
   • Örnek: Vibrio cholerae.
2. Lofotrik (Lophotrichous):
   • Hücrenin bir veya her iki kutbunda demet (püskül) şeklinde birden fazla flagella bulunur.
   • Örnek: Helicobacter pylori.
3. Amfitrik (Amphitrichous):
   • Hücrenin her iki kutbunda da birer adet flagella bulunur.
   • Örnek: Alcaligenes faecalis.
4. Peritrik (Peritrichous):
   • Flagellalar hücrenin tüm yüzeyine yayılmış durumdadır. Bu bakteriler genellikle çok hızlı ve yön bağımsız hareket edebilirler.
   • Örnek: Escherichia coli, Salmonella türleri.
5. Atrik (Atrichous):
   • Hücrede hiç flagella bulunmaz; dolayısıyla bu bakteriler aktif hareket (motilite) yeteneğine sahip değildir.
   • Örnek: Klebsiella türleri.

Karşılaştırma Tablosu

Bakterilerin Flagellalarına Göre Sınıflandırılması

Flagella

• Bakterinin hareket organelidir.
• Yapısal protein: Flagellin
• Gram (-)’lerde L–P–MS–C halkaları; Gram (+)’larda daha basit yapı.
• Kemotaksis: MCP (methyl-accepting chemotaxis protein) ile yönlenme.

Yerleşimine Göre Sınıflandırma

1-Monotrik (Monotrichous)

Tek uçta tek flagella

Örnekler:

• Vibrio cholerae
• Pseudomonas aeruginosa

2-Lofotrik (Lophotrichous)

Tek kutupta birden fazla flagella demeti

Örnek:

• Helicobacter pylori

3-Amfitrik (Amphitrichous)

Her iki uçta flagella

Örnek:

• Spirillum volutans

4-Peritrik (Peritrichous)

Tüm yüzeye yayılmış flagellalar

Örnekler:

• Escherichia coli
• Salmonella enterica
• Proteus mirabilis

5-Atrik (Atrichous)

Flagella yok

Örnekler:

• Shigella
• Klebsiella pneumoniae

Özet Tablo

Püf Noktaları

• Proteus → swarming → peritrik
• Shigella → hareketsiz
• Flagellin = H antijeni (serotiplendirme)
• Gram (-) flagella yapısı daha kompleks

Farklı bakteri türlerinin farklı sayıda ve dizilimde kamçıları vardır, Yunanca trichos kelimesinden türetilen tricho terimi kullanılarak adlandırılmıştır , bu da saç anlamına gelir

Vibrio cholerae gibi monotrik bakterilerin tek kutupsal kamçısı vardır .

Amfitrik bakterilerin her iki zıt ucunda tek bir kamçı bulunur (örneğin, Campylobacter jejuni veya Alcaligenes faecalis ) – her iki kamçı da döner ancak tutarlı bir itme kuvveti üretmek için koordineli çalışırlar.

Lofotrik bakteriler ( lopho, Yunanca tepe veya tutam anlamına gelen birleşik terim ), Helicobacter pylori gibi bakteri yüzeyinde aynı noktada bulunan ve bakteriyi tek bir yönde hareket ettirmek için birlikte çalışan çok sayıda kamçıya sahiptir . Birçok durumda, çoklu kamçıların tabanları, polar organel adı verilen hücre zarının özel bir bölgesiyle çevrilidir .

Peritrik bakterilerin her yöne uzanan kamçıları vardır (örneğin, E. coli ).

Spiroketlerin ise, hücrenin zıt kutuplarından çıkan ve dış zarın kırılmasıyla ve elektron kriyotomografi mikroskobuyla gösterildiği gibi periplazmik boşluk içinde yer alan endoflagella adı verilen kamçıları vardır. Filamentlerin hücre gövdesine göre dönmesi, tüm bakterinin, normalde kamçılı bakterilerin geçişini engelleyecek kadar viskoz bir madde içinden bile, burgu benzeri bir hareketle ileri doğru hareket etmesine neden olur.

Selenomonas‘ın bazı büyük formlarında , hücre gövdesinin dışında 30’dan fazla bireysel kamçı bulunur ve bunlar birbirlerinin etrafına sarmal şeklinde dolanarak ” fasikül “ adı verilen kalın bir yapı oluştururlar (ışık mikroskobuyla kolayca görülebilir) .

Bazı Vibrio türlerinde (özellikle Vibrio parahaemolyticus) ve Aeromonas gibi ilgili bakterilerde , farklı gen setleri ve enerji için farklı iyon gradyanları kullanan iki kamçı sistemi bir arada bulunur. Polar kamçılar sürekli olarak ifade edilir ve toplu sıvıda hareketlilik sağlarken, lateral kamçılar polar kamçıların dönmesi için çok fazla dirençle karşılaştığında ifade edilir. Bunlar yüzeylerde veya viskoz sıvılarda sürünme hareketliliği sağlar.