Pentoz Fosfat Yolu Bozuklukları ve Kreatin Metabolizması Bozuklukları. I-Pentoz Fosfat Yolu “1-G6PD Eksikliği, 2-6-Fosfoglukonat Dehidrogenaz Eksikliği, 3-Transketolaz / Transaldolaz Bozuklukları” II-Kreatin Metabolizması Bozuklukları “1-AGAT Eksikliği, 2-GAMT Eksikliği, 3-Kreatin Taşıyıcı Eksikliği”

yazar

Pentoz Fosfat Yolu – hatırlatma

Temel amaçlar:

  • NADPH üretimi
  • Riboz-5-fosfat (nükleotid sentezi)

NADPH nerede kritik?

  • Eritrosit → indirgenmiş glutatyon (GSH)
  • Karaciğer → yağ asidi / steroid sentezi
  • Fagosit → respiratory burst (NADPH oksidaz)

I-Pentoz Fosfat Yolu Bozuklukları

1-Glukoz-6-Fosfat Dehidrogenaz (G6PD) Eksikliği; PFY’nin hız kısıtlayıcı basamağıdır.

ÖzellikDetay
KalıtımX-linked resesif
Mekanizma↓ NADPH → ↓ GSH → oksidatif hasar
En çok etkilenenEritrosit (mitokondri yok → alternatif NADPH kaynağı yok)
KlinikHemolitik anemi, sarılık, koyu idrar
TetikleyicilerEnfeksiyon, primaquin, sülfonamidler, bakla
Periferik yaymaHeinz cisimcikleri, bite cell
TanıG6PD aktivite testi (atak dışında!)
TedaviTetikleyicilerden kaçınma

TUS ipucu:

“Oksidatif stresle hemoliz + Heinz cisimciği = G6PD”

2-6-Fosfoglukonat Dehidrogenaz Eksikliği; PFY’nin ikinci oksidatif basamağı
  • Klinik G6PD’ye benzer ama daha hafif
  • NADPH yine azalır

Sınavda nadir ama seçenek eleyici olarak gelir

3-Transketolaz / Transaldolaz Bozuklukları
EnzimÖzellik
TransketolazTiamin (B1) bağımlı
TransaldolazB1 bağımsız

Klinik:

  • Nükleotid sentez bozukluğu
  • Nörogelişimsel problemler
  • Tiamin eksikliği (alkolizm) → PFY non-oksidatif faz etkilenir

II-KREATİN METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI

https://www.researchgate.net/publication/317612254/figure/fig1/AS%3A614047661703168%401523411779243/Chemical-structure-and-biochemical-pathway-for-creatine-synthesis-From-Kreider-and-Jung.png
https://ars.els-cdn.com/content/image/1-s2.0-S193004332200053X-gr1.jpg
https://images.openai.com/static-rsc-3/tO7gONHtXrv8dBAY8oSiO4UnsPFYoX_AgQMWavtqr4QWUZrA3SlFwIxuF_HOZNcWj_v2gRbmxJbY2twGE-CPdi3bBudAabmT9ZQkutPhx50

Kreatin metabolizması – temel

Yerler:

  • Sentez: Karaciğer + böbrek
  • Kullanım: Beyin, iskelet kası

Fonksiyon: Fosfokreatin = hızlı ATP tamponu

KREATİN EKSİKLİK SENDROMLARI (Cerebral Creatine Deficiency Syndromes – CCDS)

1-AGAT Eksikliği (Arginin:Glycine Amidinotransferaz)

ÖzellikDetay
DefektKreatin sentezinin ilk basamağı
KlinikGelişim geriliği, hipotoni, epilepsi
Beyin MR spektroskopiKreatin piki yok
TedaviOral kreatin → ETKİLİ

2-GAMT Eksikliği (Guanidinoacetate Methyltransferase)

ÖzellikDetay
DefektGuanidinoasetat → kreatin dönüşümü
Ek sorunGuanidinoasetat birikir (nörotoksik)
KlinikEpilepsi (ağır), mental retardasyon
TedaviKreatin + ornitin + protein kısıtı

Yüksek nöbet + ağır zeka geriliği = GAMT düşün

3-Kreatin Taşıyıcı Eksikliği (SLC6A8)

En sık CCDS

ÖzellikDetay
KalıtımX-linked
SorunKreatin sentezi normal ama beyne giremez
KlinikDil gecikmesi, davranış bozukluğu, epilepsi
MR spektroskopiKreatin piki yok
Tedavi❌ Kreatin etkisiz

TUS bombası:

“Kreatin verildi ama düzelmedi → taşıyıcı defekti”

PFY ve Kreatin Metabolizması

ÖzellikPFY BozukluklarıKreatin Bozuklukları
Temel sorunNADPH eksikliğiEnerji tamponu eksikliği
En hassas hücreEritrositNöron & kas
KlinikHemolizEpilepsi, MR, gelişim geriliği
Görüntüleme–MR spektroskopi
TedaviKoruyucuNedene özgü

SINAVDA ÇIKAN KLASİK SORU KALIPLARI

  • Bakla yedikten sonra koyu idrar → G6PD
  • MR spektroskopide kreatin piki yok → CCDS
  • Kreatin verildi, yanıt yok → Taşıyıcı defekti
  • Ağır epilepsi + guanidinoasetat artışı → GAMT