Karnitin
Uzun zincirli yağ asitleri mitokondri iç zarını karnitin şantı olmadan geçemez.
Bu şantın herhangi bir halkası bozulursa → β-oksidasyon durur → hipoketotik hipoglisemi, kas/kalp tutulumu.
Şant basamakları (özet): CPT-I (dış zar) → CACT (translokaz) → CPT-II (iç zar)
I️-Primer Karnitin Eksikliği (Sistemik)
Gen: SLC22A5 (OCTN2 taşıyıcısı) — AR
Patofizyoloji
- Karnitin hücre içine alınamaz → plazma/ doku karnitini çok düşük
Klinik
- İnfant/çocuk: hipoketotik hipoglisemi, hepatomegali
- Dilate kardiyomiyopati
- Kas güçsüzlüğü
Laboratuvar
- Serbest karnitin ↓↓↓
- Asil-karnitinler de düşük
Tedavi
- Ömür boyu L-karnitin ***
- Açlıktan kaçınma
II️-Sekonder Karnitin Eksikliği
Nedenler
- FAO defektleri (asil-karnitinlerle karnitin “tüketilir”)
- Organik asidemiler
- Valproat kullanımı, malnütrisyon
Tedavi
- Altta yatan neden + karnitin replasmanı
III️-Karnitin Şant Enzim Defektleri
1-CPT-I Eksikliği (Karaciğer tipi)
- Keton üretimi yok (karaciğer etkilenir)
- Hipoketotik hipoglisemi, hepatomegali
- Kas bulgusu genelde yok
İpucu: Açlıkta hipoglisemi + keton yok
2-CACT (Karnitin–Açil-karnitin Translokaz) Eksikliği
- En ağır formlardan
- Yenidoğan: ağır hipoglisemi, aritmiler, hiperammonemi
- Yüksek mortalite
3-CPT-II Eksikliği
En sık karnitin şant defekti
3 Klinik Form
- Neonatal: ağır, ölümcül
- İnfantil: hipoglisemi, karaciğer/kardiyak
- Erişkin (miyopatik):
- Egzersiz, açlık, soğuk ile rabdomiyoliz, miyoglobinüri
- CK ↑↑
İpucu: Erişkinde egzersiz sonrası koyu idrar + kas ağrısı
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Primer Karnitin | CPT-I | CACT | CPT-II (erişkin) |
|---|---|---|---|---|
| Temel sorun | Taşıyıcı yok | Şant başı | Şant ortası | Şant sonu |
| Keton | ↓ | ↓ | ↓ | Normal/↓ |
| Hipoglisemi | Var | Var | Ağır | Genelde yok |
| Kas tutulumu | ± | − | + | +++ |
| Kardiyak | +++ | ± | +++ | − |
| Karnitin | ↓↓↓ | N | N | N |
| Ayırt edici | DCM + çok düşük karnitin | Ketonsuz hipoglisemi | Yenidoğan aritmi | Egzersizle rabdomiyoliz |
Ayırıcı Tanı İpuçları
- Hipoketotik hipoglisemi → FAO / ketogenez / karnitin şantı
- Kardiyomiyopati + çok düşük karnitin → Primer karnitin eksikliği
- Egzersizle rabdomiyoliz → CPT-II (erişkin)
Tedavi – Ortak İlkeler
- Açlıktan kaçınma ⭐
- Enfeksiyonda erken IV dekstroz
- Uzun zincir yağ kısıtı (gerektiğinde), MCT stratejileri
- Karnitin replasmanı (primer/sekonder uygun olguda)
Süper Ezber
Karnitin yoksa yağ mitokondriye giremez → hipoketotik hipoglisemi.
Erişkinde egzersizle rabdomiyoliz → CPT-II.