İfosfamid, bir alkilleyici ajan ve siklofosfamid analoğu olup, çeşitli kanser türlerinin tedavisinde tek başına veya diğer ilaçlarla kombinasyon halinde kullanılır. İfosfamid, lenfoma, sarkom ve akciğer kanseri de dahil olmak üzere çeşitli kanserlerin yönetimi ve tedavisinde kullanılan sitotoksik, antineoplastik bir ilaçtır.
İfosfamid, siklofosfamid ile aynı kemoterapi ilaçları sınıfına ait, DNA’ya zarar veren bir alkilleyici ajandır . Bir ön ilaçtır, yani CYP450 tarafından ana aktif metabolitleri olan (İzo)fosforamid hardallarına dönüştürülmesi gerekir. Bu metabolitler, esas olarak Guanin N-7 pozisyonlarında DNA çapraz bağları oluşturur.
Oksazafosforin alkilleyici ajan olarak sınıflandırılan ifosfamid’in etki mekanizması 3 aşamada gerçekleşir.
1-İfosfamid, ana formunda bulunan ve CYP450 enzimleri tarafından kolaylaştırılan hepatik metabolizmaya uğrayarak aktif metabolitler üreten inaktif bir ön ilaçtır. Fosforamid hardal türevleri ve akrolein dahil olmak üzere bu metabolitler DNA’ya bağlanır ve DNA sentezini inhibe eder.
2-Bu metabolitler iki farklı mekanizma aracılığıyla etki gösterir. Birincisi, hücre hasarına yol açarak, hasarlı hücrenin apoptozuna neden olan, zincirler arası veya zincir içi çapraz bağlar oluştururlar. İkincisi, aktif metabolitler reaktif oksijen türlerinin (ROS) üretimini artırarak, onarılamaz DNA hasarına ve protein oluşumunun durmasına neden olurlar.
3-Diğer alkilleyici bileşiklerle karşılaştırıldığında, siklofosfamid ve ifosfamid türevleri daha fazla antitümör aktiviteye sahiptir. Esas olarak, fosforamid hardal türevleri ve akrolein sitostatik olmaktan ziyade sitotoksiktir. Böbrek filtrasyonu esas olarak eliminasyonu kolaylaştırır ve böbrek fonksiyonuna göre doz ayarlamaları gerektirir.
Vücuda alındığında doğrudan aktif değildir; karaciğerdeki enzimler (sitokrom P450) tarafından parçalanarak aktif metabolitlere dönüştürülür. Oluşan aktif metabolitler, kanser hücrelerinin DNA zincirlerine bağlanarak (çapraz bağlanma) DNA’nın kendini eşlemesini engeller. Bu süreç hızla bölünen kanser hücrelerinin ölümüne (apoptoz) yol açar.
Yan Etkiler
Hemorajik Sistit (Mesane Kanaması): İlacın karaciğerde parçalanmasıyla ortaya çıkan akrolein adlı toksik madde mesane duvarını tahriş eder. İdrarda kanamayı (hematüri) önlemek amacıyla, tedavi sırasında hastaya yoğun sıvı (hidrasyon) verilir ve koruyucu ilaç olan Mesna rutin olarak uygulanır.
***Mesna böbreklerden süzülüp mesaneye ulaştığında, idrardaki toksik akrolein moleküllerine doğrudan bağlanarak onları etkisiz (non-toksik) hale getirir. Mesane duvarında hasar ve kanama bir kez başladıktan sonra Mesna vermenin iyileştirici bir etkisi yoktur. Aktif hemorajik sistit geliştiğinde mesane irrigasyonu (yıkama), hidrasyon veya girişimsel ürolojik tedaviler uygulanır.
Nörotoksisite (Ensefalopati): İfosfamidin bir diğer metaboliti olan kloroasetaldehit, merkezi sinir sistemini etkileyebilir. Tedavi sırasında uyku hali, kafa karışıklığı, halüsinasyonlar veya bilinç bulanıklığı gelişirse ilacın derhal durdurulması gerekir.
Kemik İliği Baskılanması: Beyaz kan hücrelerinde (lökosit/nötrofil), trombositlerde ve kırmızı kan hücrelerinde düşüşe neden olarak enfeksiyon riskini ve kanama eğilimini artırır.
Diğer Yaygın Etkiler: Şiddetli bulantı ve kusma, geçici saç dökülmesi (alopesi), böbrek fonksiyonlarında bozulma ve üreme fonksiyonları üzerinde olumsuz etkiler (kısırlık riski) görülebilir.