CİLT I: GENEL FARMAKOLOJİ VE MİKROBİYOLOJİ (1 – 10)
1. Trimethoprim/sulfamethoxazole (TMP/SMX) kombinasyon preparatlarındaki sabit doz oranı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) 1 kısım sulfamethoxazole : 5 kısım trimethoprim
B) 1 kısım trimethoprim : 5 kısım sulfamethoxazole
C) 1 kısım trimethoprim : 1 kısım sulfamethoxazole
D) 2 kısım trimethoprim : 5 kısım sulfamethoxazole
E) 1 kısım trimethoprim : 10 kısım sulfamethoxazole
2. Trimethoprim/sulfamethoxazole kombinasyonunun bakteriler üzerindeki temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hücre duvarı sentezini penisilin bağlayan proteinler üzerinden inhibe etmek
B) Mikroorganizmaların folat (folik asit) üretme ve kullanma yeteneğini ardışık olarak bloke etmek
C) 30S ribozomal alt birimine bağlanarak protein sentezini durdurmak
D) DNA jiromaz (topoisomeraz II) enzimini inhibe ederek replikasyonu engellemek
E) Bakteri hücre membran permeabilitesini doğrudan bozmak
3. Aşağıdaki mikroorganizmalardan hangisi trimethoprim/sulfamethoxazole tedavisine doğal olarak dirençlidir (duyarlı değildir)?
A) Staphylococcus aureus (MRSA dahil)
B) Stenotrophomonas maltophilia
C) Pseudomonas aeruginosa
D) Listeria monocytogenes
E) Nocardia spp.
4. Aşağıdaki solunum yolu patojenlerinden hangisi TMP/SMX’e dirençli/duyarsız olan ve ayırıcı tanıda bu özelliğiyle ayrılan mikroorganizmalardan biridir?
A) Streptococcus pneumoniae
B) Haemophilus spp.
C) Moraxella catarrhalis
D) Mycoplasma spp.
E) Bordetella pertussis
5. Tularemi hastalığının etkeni olan ve TMP/SMX duyarlılık listesinde “kayda değer derecede duyarsız/dirençli” (notable nonsusceptible) olarak belirtilen patojen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Burkholderia pseudomallei
B) Bartonella henselae
C) Francisella tularensis
D) Yersinia pestis
E) Brucella spp.
6. Kamçılı bir protozoon olan ve HIV/AIDS gibi immünsuprese hastalarda merkezi sinir sistemi tutulumunu (ensefalit) önlemek amacıyla TMP/SMX ile profilaksi sağlanan mikroorganizma hangisidir?
A) Pneumocystis jirovecii
B) Cryptosporidium parvum
C) Toxoplasma gondii
D) Leishmania donovani
E) Giardia lamblia
7. Genellikle kene ısırığı veya kedi tırmalaması ile ilişkili olan, metinde TMP/SMX’e duyarlı bakteriler arasında sayılan Bartonella henselae hangi hastalığın etkenidir?
A) Melioidosis
B) Kedi tırmığı hastalığı (Cat scratch disease)
C) Ruam (Glanders)
D) Boğmaca
E) Tularemi
8. Kamçılı Gram-negatif bir bakteri olan ve pirinç suyu şeklinde diyare ile karakterize kolera hastalığının etkeni Vibrio cholerae tedavisinde de kullanılabilen TMP/SMX’in Dünya Sağlık Örgütü (WHO) literatüründeki yeri nedir?
A) Sadece yetim ilaç (orphan drug) statüsündedir.
B) Kullanımı dünya genelinde tamamen yasaklanmıştır.
C) Temel İlaçlar Listesi’nde (List of Essential Medicines) yer alır.
D) Sadece intravenöz formu tescillidir.
E) Sadece kistik fibrosis hastalarına özel ruhsatlandırılmıştır.
9. Aşağıdaki Burkholderia türlerinden hangisi TMP/SMX’e duyarlı bakteriler listesinde yer almaz?
A) Burkholderia cepacia
B) Burkholderia mallei
C) Burkholderia pseudomallei
D) Tüm Burkholderia türleri TMP/SMX’e doğal dirençlidir.
E) Metne göre listede sayılan üç Burkholderia türü de (cepacia, mallei, pseudomallei) duyarlıdır.
10. Whipple hastalığının etkeni olan ve TMP/SMX duyarlılık spektrumunda bulunan bakterinin bilimsel adı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Klebsiella granulomatis
B) Legionella pneumophila
C) Tropheryma whippelii
D) Chryseobacterium meningosepticum
E) Hafnia alvei
CİLT II: KLİNİK ENDİKASYONLAR VE ÖZEL POPÜLASYONLAR (11 – 20)
11. İmmünsuprese (kortikosteroid, monoklonal antikor veya immünsupresan kullanan) hastalarda fırsatçı bir mantar enfeksiyonu olan Pneumocystis jirovecii pnömonisini (PCP) önlemek ve tedavi etmek amacıyla ilk seçenek olarak kullanılan ajan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Amoksisilin
B) Trimethoprim/sulfamethoxazole
C) Sefalosporin
D) Dapsone
E) Rifampisin
12. HIV/AIDS hastalarında Pneumocystis pnömonisi (PCP) gelişme insansını belirgin şekilde azaltan, ancak PCP’nin hala önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiği temel tedavi kombinasyonu hangisidir?
A) Profilaktik dapsone tedavisi
B) Antiretroviral tedavi (ART)
C) Kortikosteroid puls tedavisi
D) Monoklonal antikor kokteylleri
E) Gen terapisi
13. TMP/SMX preparatlarının hastaya uygulanma yolları (routes of administration) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Sadece intramüsküler enjeksiyon
B) Sadece oral yolla yutularak
C) Oral (ağız yoluyla) veya yavaş intravenöz infüzyon (IV damar içi) şeklinde
D) Sadece topikal ve rektal
E) Sadece subkutan enjeksiyon
14. TMP/SMX’in gebelikte kullanımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin bir kontrendikasyondur?
A) Sadece son trimesterde kontrendikedir.
B) Gebelikte kullanımı genel olarak kontrendikedir ve Avustralya gebelik kategorisi C’dir.
C) Gebeliğin ilk 12 haftasında tamamen güvenlidir.
D) Sadece emziren annelerde kontrendikedir, gebelikte serbesttir.
E) Hayvan çalışmalarında hiçbir olumsuz etki gösterilmemiştir.
15. Gebeliğin ilk trimesterinde (organogenez dönemi) ve gebelikten önceki 12 haftalık süreçte TMP/SMX kullanımı, annedeki hangi vitaminin eksikliğiyle doğrudan ilişkili konjenital malformasyon riskini artırır?
A) Vitamin B12 (Siyanokobalamin)
B) Folik asit (Folat)
C) Vitamin C (Askorbik asit)
D) Vitamin B6 (Pridoksin)
E) Vitamin E (Tokoferol)
16. Aşağıdakilerden hangisi gebelikte TMP/SMX maruziyeti sonrasında folat eksikliğine ikincil olarak gelişebilecek kardiyovasküler malformasyonlardan biridir?
A) Fallot Tetralojisi
B) Ebstein Anomalisi
C) Ventriküler Septal Defekt (VSD)
D) Patent Duktus Arteriozus (PDA)
E) Aort Koarktasyonu
17. Gebelikte TMP/SMX maruziyetiyle ilişkili olduğu epidemiyolojik çalışmalarda gösterilen malformasyonlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Spina bifida (Nöral tüp defektleri)
B) Yarık damak/dudak (Oral clefts)
C) Yumru ayak (Club foot / Pes equinovarus)
D) Üriner sistem defektleri
E) Mikrotia ve dış kulak yolu atrezisi
18. Gebeliğin geç dönemlerinde (later on) TMP/SMX kullanımı ile ilgili risk oranları (Odds Ratio – OR) göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Erken doğum (preterm labour) riskini (OR: 1.51) ve düşük doğum ağırlığı riskini (OR: 1.67) artırır.
B) Erken doğum riskini azaltır, makrozomiye neden olur.
C) Gestasyonel diyabet riskini 3 kat artırır.
D) Preeklampsi riskini tamamen ortadan kaldırır.
E) Postmatürite (gün aşımı) riskini artırır.
19. TMP/SMX’in emzirme döneminde (breastfeeding) kullanımı ile ilgili klinik yaklaşım ne olmalıdır?
A) Kesinlikle kontrendikedir, anne sütüne geçişi toksiktir.
B) Bebek sağlıklı olduğu sürece emzirme döneminde kullanımı güvenli görünmektedir.
C) Bebek erken doğmuş olsa bile her koşulda güvenlidir.
D) Sadece ilk bir ay emziren annelerde güvenlidir.
E) Emzirme esnasında kullanılması bebeğin folat depolarını tamamen sıfırlar.
20. Yenidoğan ve infant popülasyonunda TMP/SMX’in kaç aylıktan küçük çocuklarda ciddi yan etki riskleri nedeniyle kullanımı ÖNERİLMEZ?
A) 6 aylıktan küçüklerde
B) 4 aylıktan küçüklerde
C) 2 aylıktan küçüklerde (less than 2 months of age)
D) 12 aylıktan küçüklerde
E) Sadece prematürelerde, term bebeklerde doğumdan itibaren güvenlidir.
CİLT III: YAN ETKİLER VE KONTRENDİKASYONLAR (21 – 30)
21. Aşağıdakilerden hangisi TMP/SMX kullanımına bağlı olarak görülen “en yaygın/sık” (common) yan etkiler arasında yer almaz?
A) Bulantı (Nausea)
B) Kusma (Vomiting)
C) Döküntü (Rash)
D) Diyare (Diarrhea)
E) Akut pankreatit
22. TMP/SMX kullanımı sırasında nadiren de olsa gelişebilecek, hayatı tehdit eden immünolojik ve gastrointestinal komplikasyon ikilisi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Şiddetli alerjik reaksiyonlar (anafilaksi/Stevens-Johnson gibi) ve Clostridioides difficile enfeksiyonu
B) Akut böbrek yetmezliği ve çölyak hastalığı
C) Hipertansif kriz ve paralitik ileus
D) Hipotroidi ve ülseratif kolit
E) Derin ven trombozu ve otoimmün hepatit
23. Son yapılan klinik çalışmalar ve FDA uyarılarına göre, 10 ila 25 yaş arası genç erişkin ve gençlerde TMP/SMX kullanımı, amoksisilin veya sefalosporin kullananlara kıyasla 30 gün içinde hangi ölümcül tablonun gelişme riskini anlamlı derecede yükseltmektedir?
A) Akut karaciğer yetmezliği
B) Potansiyel olarak ölümcül solunum yetmezliği (potentially lethal respiratory failure)
C) Yaygın damar içi pıhtılaşma (YDP/DIC)
D) Aplastik anemi
E) Dirençli epileptik nöbetler
24. Aşağıdaki klinik durumlardan hangisi TMP/SMX kullanımı için mutlak bir kontrendikasyon (contraindication) teşkil etmez?
A) TMP veya sülfonamidlere karşı bilinen aşırı duyarlılık
B) Gebelik
C) Şiddetli karaciğer yetmezliği veya sarılık
D) Hafif derece kronik böbrek yetmezliği (CrCl = 60 ml/dak)
E) Ciddi hematolojik bozukluklar ve porfiri
25. TMP/SMX’in bileşenlerinden sülfonamid (sulphonamide) içeriği nedeniyle mutlak kontrendike olduğu, hemoglobin sentez defektiyle giden metabolik hastalık aşağıdakilerden hangisidir?
A) Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği
B) Akut miyeloid lösemi
C) Porfiri (Porphyria)
D) Orak hücreli anemi
E) Talasemi majör
26. Plazma ilaç konsantrasyonu tekrarlayan ölçümlerle takip edilemeyen durumlarda, Kreatinin Klerensi (CrCl) dakikada kaç mililitrenin altında olan şiddetli kronik böbrek hastalarında TMP/SMX kullanımı kontrendikedir?
A) < 50 ml/dak
B) < 30 ml/dak
C) < 15 ml/dak
D) < 5 ml/dak
E) < 45 ml/dak
27. FDA’in 10-25 yaş grubundaki solunum yetmezliği uyarısı dikkate alındığında, klinisyenin bu yaş grubunda TMP/SMX reçete ederken yapması gereken en doğru yaklaşım nedir?
A) İlacı her zaman yarı dozda reçete etmek
B) Solunum yetmezliği riskini, ilacın sağlayacağı klinik fayda ile dikkatlice teraziye koyup tartmak (carefully weighed)
C) İlacı sadece sefalosporin ile kombine ederek vermek
D) Solunum fonksiyon testleri normalse ilacı doğrudan başlamak
E) Yaş grubundan bağımsız olarak ilacı tamamen tedaviden kaldırmak
28. TMP/SMX’in hematolojik bozukluğu olan hastalarda kontrendike olmasının temel nedeni, hangi bileşenin kemik iliği toksisitesini artırma potansiyelidir?
A) Sadece trimethoprim
B) Sülfonamid bileşeni (sulfamethoxazole)
C) Her iki bileşenin de lipid çözünürlüğü
D) İlaçtaki koruyucu maddeler
E) İlacın böbrekten hiç atılamaması
29. TMP/SMX kullanan bir hastada aniden gelişen sulu diyare, karın ağrısı ve ateş durumunda öncelikle hangi patojenin aşırı çoğalmasından şüphelenilmelidir?
A) Escherichia coli
B) Salmonella typhi
C) Clostridioides difficile
D) Shigella spp.
E) Vibrio cholerae
30. Şiddetli karaciğer parankimal hasarı veya sarılığı (jaundice) olan bir hastada TMP/SMX kullanımı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Karaciğer koruyucu ajanlarla birlikte güvenle kullanılabilir.
B) Sadece oral formu kullanılabilir, IV formu yasaktır.
C) Kullanımı mutlak kontrendikedir.
D) Sadece doz ayarlaması yapılarak yakın takiple verilebilir.
E) Karaciğer yetmezliğinde ilacın yarı ömrü kısaldığı için doz artırılmalıdır.
CİLT IV: İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ (31 – 40)
31. Captopril, lisinopril veya ramipril gibi ACE inhibitörleri ile birlikte TMP/SMX kullanan bir hastada hangi ölümcül elektrolit bozukluğunun riski artar (additive effect)?
A) Hiponatremi
B) Hipernatremi
C) Hiperkalemi (Yüksek serum potasyumu)
D) Hipokalssemi
E) Hipermagnezemi
32. Lokal bir anestezik olan prilocaine ile TMP/SMX’in eş zamanlı kullanılması, hastada aşağıdaki hematolojik tablolardan hangisinin gelişme riskini (additif risk) artırır?
A) Megaloblastik anemi
B) Methemoglobinemi (Methaemoglobinaemia)
C) Trombositopeni
D) Agranülositoz
E) Eozinofili
33. TMP/SMX ile birlikte kullanıldığında ventriküler aritmi riskini artıran amiodarone ve QT aralığı uzaması riskini artıran dofetilide hangi ilaç sınıfına aittir?
A) Antiarrhythmics (Antiaritmikler)
B) Antihypertensives (Antihitertansifler)
C) Antifungals (Antifungaller)
D) Anticonvulsants (Antikonvülzanlar)
E) Anticoagulants (Antikoagülanlar)
34. Antikoagülan tedavi alan (Warfarin veya Acenocoumarol kullanan) bir hastaya TMP/SMX eklendiğinde meydana gelen farmakolojik değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Warfarin metabolizması hızlanır, pıhtılaşma riski artırır.
B) Antikoagülan ilaçların etkisi potansiyalize olur (artar), kanama riski belirgin şekilde yükselir.
C) TMP/SMX’in antibakteriyel etkisi tamamen ortadan kalkar.
D) Warfarin böbrek yetmezliğine yol açar.
E) INR değerinde ani bir düşüş gözlenir.
35. Diyabetik bir hastada sülfonilüre (sulfonylurea) grubu oral antidiyabetiklerle TMP/SMX’in birlikte kullanılması hangi klinik riski doğurur?
A) Şiddetli hiperglisemi ve ketoasidoz
B) Sülfonilüre etkisinin artması sonucu derin hipoglisemi
C) Sülfonilüreye karşı ani direnç gelişimi
D) İnsülin reseptörlerinin kalıcı kaybı
E) Diyabetik nefropatinin hızlanması
36. Antifolat grubu ilaçlar (Pyrimethamine, Proguanil, Methotrexate) ile TMP/SMX birlikte kullanıldığında kemik iliği toksisitesi riski artar. Bu toksisiteyi önlemek veya azaltmak için tedaviye hangi desteğin eklenmesi düşünülmelidir?
A) Vitamin B12 replasmanı
B) Folik asit suplemantasyonu (Folic acid supplementation)
C) Demir dekstran infüzyonu
D) Eritropoetin enjeksiyonu
E) Aktif kömür uygulaması
37. Haftalık kaç miligramın (mg/wk) üzerindeki dozlarda Pyrimethamine kullanan bir hastaya TMP/SMX eklenirse, ciddi bir “megaloblastik anemi” gelişme riski ortaya çıkar?
A) > 5 mg/hafta
B) > 10 mg/hafta
C) > 25 mg/hafta
D) > 50 mg/hafta
E) > 100 mg/hafta
38. Antiviral ilaçlardan Lamivudine, Zalcitabine ve Zidovudine ile TMP/SMX etkileşimleri düşünüldüğünde, Zidovudine (AZT) kombinasyonunda spesifik olarak hangi yan etki riski artar?
A) Kristalüri riski
B) Hepatotoksik sarılık
C) Hematolojik reaksiyon riski (Haematological reactions)
D) Periferik nöropati
E) Pankreatit
39. Tiyazid grubu diüretik (thiazide diuretics) kullanan yaşlı hastalarda (elderly patients), TMP/SMX (co-trimoxazole) tedaviye eklendiğinde hangi hematolojik yan etkinin görülme sıklığı belirgin şekilde yükselir?
A) Eritrositoz
B) Lökositoz
C) Trombositopeni (Thrombocytopaenia)
D) Eozinofili
E) Monositoz
40. Yaşlı hastaların bir kısmında TMP/SMX tedavisi eş zamanlı kullanılan hangi kardiyak glikozidin plazma seviyelerinde tehlikeli bir artışa (increase in levels) neden olabilir?
A) Amiodarone
B) Metoprolol
C) Digoxin
D) Diltiazem
E) Losartan