CİLT I: PATOFİZYOLOJİ VE GENETİK (1 – 10)
1. Belirgin Mineralokortikoid Fazlalığı Sendromu (AME) hangi kalıtım modeline sahiptir?
A) Otozomal dominant
B) Otozomal resesif
C) X’e bağlı resesif
D) X’e bağlı dominant
E) Mitokondriyal
2. AME sendromunun moleküler patogenezinden sorumlu olan primer mutasyon aşağıdaki genlerin hangisinde meydana gelir?
A) HSD11B1
B) HSD11B2
C) CYP11B1
D) CYP11B2
E) SCNN1B
3. Sağlıklı bir bireyde 11\(\beta \)-HSD2 izoziminin böbrekteki temel fizyolojik görevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kortizonu aktif kortizole dönüştürmek
B) Dolaşımdaki aktif kortizolü daha az aktif olan kortizona inaktive etmek
C) Aldosteron sentezini doğrudan stimüle etmek
D) Progesterondan 11-deoksikortikosteron sentezlemek
E) ENaC kanallarını doğrudan inhibe etmek
4. AME hastalarında inaktive edici mutasyon nedeniyle aldosterona duyarlı dokularda (böbrek gibi) lokal olarak hangi hormonun konsantrasyonu aşırı yükselir?
A) Kortizon
B) Aldosteron
C) Kortizol
D) Deoksikortikosteron
E) 18-hidroksikortikosterone
5. Kortizolün mineralokortikoid reseptörlerini (MR) çapraz reaksiyonla aktive edebilmesinin ve aldosteron benzeri etkiler gösterebilmesinin temel nedeni nedir?
A) Kortizolün aldosterondan daha yüksek afiniteye sahip olması
B) Kortizolün plazma yarı ömrünün aldosterondan kısa olması
C) Mineralokortikoid reseptörünün (MR) ligand seçiciliğinin mutlak olmaması (non-selectivity)
D) Kortizolün ENaC kanallarına doğrudan bağlanması
E) Kortizolün renin sentezini genetik düzeyde artırması
6. Belirgin Mineralokortikoid Fazlalığı Sendromu’nda (AME) sodyum ve potasyum dengesindeki primer değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hiponatremi, Hipokalemi
B) Hipernatremi, Hiperkalemi
C) Hipernatremi, Hipokalemi
D) Hiponatremi, Hiperkalemi
E) İzot往前 n hipernatremi, Normokalemi
7. 1995 yılında konsanguineous (akraba evliliği yapmış) bir İranlı aileye mensup kardeşlerde ilk HSD11B2 mutasyonunu tanımlayarak AME’nin genetik defektini çözen bilim insanı kimdir?
A) Maria New
B) Stanley Ulick
C) John Funder
D) Robert Wilson
E) B. Scott Nunez
8. 1995 yılında mineralokortikoid reseptörlerinin organdaki rolünü ve AME’nin tam patofizyolojisini net bir şekilde tanımlayan, kariyerini aldosterona adamış Avustralyalı endokrinoloji profesörü kimdir?
A) Edmond A. Werder
B) John Baxter
C) John Funder
D) B. Scott Nunez
E) Stanley Ulick
9. 1999 yılında 14 hasta çocuğu inceleyerek AME’de genotip-fenotip korelasyonunu özetleyen ve klinik/biyokimyasal parametreler ile enzim aktivitesinin yakından ilişkili olduğunu öneren bilim insanı kimdir?
A) Robert Wilson
B) B. Scott Nunez
C) Maria New
D) John Funder
E) Edmond A. Werder
10. Otozomal resesif geçiş gösteren AME sendromunda, hasta bir çocuğun semptomsuz anne ve babası için genetik açıdan aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Anne ve babadan biri mutant geni taşır, diğeri tamamen normaldir.
B) Her iki ebeveyn de defektif genin birer kopyasını taşır (taşıyıcıdır) ancak genellikle semptomsuzdur.
C) Anne ve babada yeni (de novo) mutasyon gelişmiştir.
D) Anne homozigot mutant, baba heterozigottur.
E) Hastalık sadece maternal imprinting ile aktarılır.
CİLT II: KLİNİK VE SEMPTOMATOLOJİ (11 – 20)
11. Aşağıdakilerden hangisi AME sendromunun klasik laboratuvar bulgularından biri değildir?
A) Hipertansiyon
B) Hipokalemi
C) Metabolik asidoz
D) Düşük plazma renin aktivitesi
E) Hipernatremi
12. AME hastalarında kronik ve şiddetli hipertansiyona ikincil olarak gelişen en belirgin uç organ hasarı (end-organ change) aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sol atriyal dilatasyon
B) Sol ventrikül hipertrofisi
C) Sağ ventrikül yetmezliği
D) Pulmoner hipertansiyon
E) Mitral kapak prolapsusu
13. AME hastalarının klinik prezentasyonunda yüksek tansiyona ek olarak vasküler değişikliklerin izlendiği organ kombinasyonu aşağıdakilerin hangisinde tam olarak doğru verilmiştir?
A) Akciğer, Karaciğer, Kemik iliği
B) Dalak, Pankreas, Miyokard
C) Retina, Böbrek, Nörolojik vasküler yapılar
D) Cilt, Gastrointestinal sistem, Tiroid
E) Gonadlar, Timus, Lenf nodları
14. Pediatrik yaş grubundaki AME hastalarında metabolik bozukluklar ve hipertansiyonun yanı sıra görülen genel sistemik gelişimsel bulgular nelerdir?
A) Aşırı obezite ve makrozomi
B) Büyüme geriliği (growth retardation) ve gelişme geriliği (failure to thrive)
C) Erken püberte ve jigantizm
D) Akromegaloid görünüm ve lenfödem
E) Mikrosefali ve jinekomasti
15. AME sendromunda laboratuvarda hem renin hem de aldosteron seviyelerinin düşük olmasının temel nedeni nedir?
A) Aşırı mineralokortikoid etkiden dolayı oluşan negatif feedback (geri bildirim) inhibisyonu
B) Böbrek üstü bezinin primer aplazisi
C) Jukstaglomerüler aparatın genetik yokluğu
D) Kortizolün doğrudan hipofiz ACTH salınımını bloke etmesi
E) Aldosteron sentaz (CYP11B2) geninin mutasyonu
16. Tarihte AME’nin klinik semptomlarını ilk kez 1974 yılında; düşük doğum ağırlığı, büyüme geriliği, polidipsi, poliüri ve hipertansiyonu olan 3 yaşındaki bir kız çocuğunda rapor eden İsviçreli profesör kimdir?
A) Stanley Ulick
B) Edmond A. Werder
C) Maria New
D) John Funder
E) Robert Wilson
17. Dr. Maria New’e refere edilen ve çok düşük renin ile aldosteron seviyelerine rağmen ekstrem düzeyde hipertansif olan genç kız hastanın etnik kökeni metinde ne olarak belirtilmiştir?
A) İranlı
B) İsviçreli
C) Yerli Amerikalı (Native American)
D) Avustralyalı
E) Afrikalı
18. Dr. New ve Dr. Ulick’in hastadan aldıkları kan ve idrar örneklerini gönderdikleri ve analiz sonucunda “hiçbirimiz durumu açıklayacak bir şey bulamadık” yanıtını aldıkları San Francisco ve Melbourne’deki merkezlerden San Francisco’da laboratuvarı bulunan ünlü bilim insanı kimdir?
A) Robert Wilson
B) B. Scott Nunez
C) John Baxter
D) Edmond A. Werder
E) John Funder
19. Sendromun ilk kez “Apparent Mineralocorticoid Excess” (Belirgin Mineralokortikoid Fazlalığı) ismiyle tıp literatürüne girdiği ikinci makale hangi yılda yayınlanmıştır?
A) 1964
B) 1974
C) 1977
D) 1979
E) 1995
20. Adrenal bezlerden aşırı miktarda 21-hidroksiprogesteron (11-Deoxycorticosterone) salgılanmasıyla karakterize olan ve mineralokortikoid hipertansiyona yol açabilen klinik tablo aşağıdakilerden hangisidir?
A) Liddle Sendromu
B) Ulick Sendromu
C) DOC excess sendromu
D) Gordon Sendromu
E) Conn Sendromu
CİLT III: AYIRICI TANI VE LABORATUVAR (21 – 30)
21. Klinik özellikleri AME sendromunu mükemmel şekilde taklit edebilen (taklitçi/mimic) ve ayırıcı tanıda mutlaka dışlanması gereken monogenik hipertansiyon sendromu hangisidir?
A) Bartter Sendromu
B) Gitelman Sendromu
C) Liddle Sendromu
D) Gordon Sendromu
E) Fanconi Sendromu
22. AME hastalarında kesin biyokimyasal tanı koymak için idrarda hesaplanan en spesifik parametre aşağıdakilerden hangisidir?
A) Serbest idrar kortizol / serbest idrar kortizon oranı
B) İdrar sodyum / potasyum oranı
C) İdrar aldosteron / kreatinin oranı
D) Serbest idrar 18-hidroksikortikosteron düzeyi
E) İdrar vanilmandelik asit (VMA) düzeyi
23. AME hastalarında kortizondan kortizon üretimi yetersiz olduğu için “serbest idrar kortizol / serbest idrar kortizon” oranının sağlıklı bireylere göre nasıl olması beklenir?
A) Belirgin şekilde düşük
B) Belirgin şekilde yüksek
C) Değişmez (oran her zaman 1’dir)
D) Önce düşük, sonra yüksek
E) Sıfıra yakın
24. Liddle sendromu ile AME sendromunu farmakolojik olarak ayırt etmek için hangi grup diüretiklerin tanısal test amacıyla kullanılması önerilir?
A) Tiyazid diüretikleri
B) Loop (Kulp) diüretikleri
C) Potasyum tutucu diüretikler
D) Karbonik anhidraz inhibitörleri
E) Osmotik diüretikler
25. Liddle sendromu ve AME’nin diüretik yanıtları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) AME hastaları sadece ENaC kanalını bloke eden ilaçlara yanıt verir.
B) Liddle sendromlu hastalar hem ENaC hem de mineralokortikoid reseptör antagonistlerine yanıt verir.
C) Liddle hastaları sadece ENaC kanalına bağlanan diüretiklere yanıt verirken, AME hastaları hem ENaC hem de MR’a bağlanan diüretiklere yanıt verir.
D) Her iki sendrom da spironolaktona tamamen dirençlidir.
E) AME hastaları tiyazid grubu diüretiklere spesifik yanıt verir.
26. Dr. Stanley Ulick’in 1964 yılında benzer bir hastayı incelerken kullandığı, radyolabelled (radyoaktif işaretli) aldosteron enjekte edildikten sonra idrar metabolitlerinin radyoaktivitesini ölçmeye dayanan deneysel yöntemin adı nedir?
A) Western Blot
B) Kromatografi
C) Isotopic dilution (İzotopik seyreltme)
D) Mass spektrometrisi
E) PCR amplifikasyonu
27. Dr. Stanley Ulick, yaptığı izotopik seyreltme deneyinde hastada nasıl bir laboratuvar bulgusu saptamıştır?
A) Yüksek aldosteron salgılama oranı, düşük 18-hidroksikortikosteron
B) Düşük aldosteron salgılama oranı, artmış 18-hidroksikortikosteron sekresyonu
C) Normal aldosteron salgılama oranı, yüksek kortizol
D) Tamamen bloke olmuş kortikosteron üretimi
E) İzole yüksek idrar kortizon seviyesi
28. Dr. Ulick, adrenal dilimlerine (adrenal slices) kortikosteron eklendiğinde aldosterona dönüşümünü incelemiş ve 18-hidroksikortikosteronun aldosterona dönüşümünün kortikosterona kıyasla çok daha zayıf olduğunu gözlemlemiştir. Bu durum Ulick’in hangi teoriyi postüle etmesine yol açmıştır?
A) Kortikosteronun iki tamamen bağımsız organ tarafından işlendiği
B) Kortikosteronun aldosterona tek bir enzim vasıtasıyla, enzime bağlı bir ara bileşik üzerinden dönüştürüldüğü
C) Aldosteronun sadece karaciğerde sentezlenebildiği
D) 18-hidroksikortikosteronun stabil olmayan bir hormon olduğu
E) Kortizolün aldosteron sentezini doğrudan inhibe ettiği
29. Geçmişte bu hastalığın patogenezine yönelik öncü çalışmalar yürüten araştırmacının anısına AME sendromu tıp literatüründe ilk olarak hangi isimle anılmıştır?
A) New Sendromu
B) Funder Sendromu
C) Ulick Sendromu
D) Werder Sendromu
E) Wilson Sendromu
30. Klinik tanıda AME sendromunun “Apparent” (Belirgin/Görünürde) mineralokortikoid fazlalığı olarak adlandırılmasının felsefi/tıbbi nedeni nedir?
A) Klinik olarak bariz bir mineralokortikoid (aldosteron benzeri) etki olmasına rağmen, serumda gerçek mineralokortikoid (aldosteron) seviyelerinin paradoksal olarak çok düşük olması
B) Kortizolün dışarıdan alınmış gibi görünmesi
C) Sadece radyolojik olarak saptanabilmesi
D) Geçici yalancı remisyonlar göstermesi
E) Tüm semptomların sadece ergenlikte görünür hale gelmesi
CİLT IV: TEDAVİ VE KLİNİK ÖZELLİKLER (31 – 40)
31. AME sendromunun medikal tedavisinde kan basıncı kontrolünü sağlamak ve hipokalemik metabolik alkalozu geri döndürmek amacıyla ilk basamakta tercih edilen mineralokortikoid reseptör antagonisti ilaç hangisidir?
A) Amilorid
B) Triamteren
C) Spironolakton
D) Furosemid
E) Hidroklorotiyazid
32. Medikal tedavilere dirençli veya son dönem klinik tablolardaki AME hastalarında, neredeyse tüm vakalarda tamamen “küratif” (iyileştirici) olduğu kanıtlanmış cerrahi/terapötik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilateral adrenalektomi
B) Renal transplantasyon (Böbrek nakli)
C) Karaciğer transplantasyonu
D) Renal arter anjiyoplastisi
E) Subtotal hipofizektomi
33. Dünya genelindeki epidemiyolojik verilere göre AME sendromunun sıklığı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Aşırı derecede nadirdir, dünya çapında kaydedilmiş 100’den az vaka vardır.
B) Endokrinolojik hastalıklar arasında en sık görülen otozomal dominant tablodur.
C) Sadece Akdeniz havzasında endemiktir, 10.000 vaka bildirilmiştir.
D) Her 100 doğumda bir görülme oranına sahiptir.
E) Sadece yetişkin erkeklerde görülen sık bir esansiyel hipertansiyon nedenidir.
34. Günlük yaşamda tüketilen hangi gıda maddesi/bitki ekstresi, böbrekteki 11\(\beta \)-HSD2 enzimini geri dönüşümlü olarak bloke ederek AME sendromunun geçici (akut) bir formuna yol açabilir?
A) Ginseng
B) Sarı kantaron
C) Meyankökü (Liquorice)
D) Zencefil
E) Yeşil çay
35. Meyankökü (Liquorice) tüketimine bağlı gelişen geçici AME tablosunda primer tedavi yaklaşımı ne olmalıdır?
A) Meyankökü tüketiminin derhal sonlandırılması (Cessation of licorice consumption)
B) Ömür boyu spironolakton tedavisi başlanması
C) Acil bilateral sürrenalektomi
D) Yüksek doz glukokortikoid replasmanı
E) Renal transplantasyon hazırlığı
36. AME’nin genetik nedenleri araştırılırken, başlangıçta hangi genin (Kortizolü aktif kortizole dönüştüren tip 1 enzim) sorumlu gen olduğu speküle edilmiş ancak hastalarda bu gende mutasyon saptanamayınca odak diğer genlere kaymıştır?
A) HSD11B2
B) HSD11B1
C) CYP21A2
D) CYP11B1
E) MR (Mineralokortikoid Reseptör Geni)
37. Bir çocukta hem “hipertansiyon” hem de “hipokalemi” saptandığında, plazma renin aktivitesi ve aldosteron düzeylerinin her ikisinin de “DÜŞÜK” bulunması hekimi öncelikle hangi iki sendromun ayırıcı tanısına yönlendirmelidir?
A) Conn Sendromu – Cushing Sendromu
B) Bartter Sendromu – Gitelman Sendromu
C) Liddle Sendromu – Apparent Mineralocorticoid Excess (AME)
D) Gordon Sendromu – Renal Arter Stenozu
E) Feokromositoma – Primer Hiperaldosteronizm
38. Meyankökü kaynaklı AME tablosunda kortizolün mineralokortikoid reseptörlerine bağlanarak yaptığı etki, moleküler düzeyde aşağıdakilerden hangisine neden olur?
A) Böbrekten potasyum tutulumu ve sodyum atılımı
B) Böbrekten aşırı sodyum geri emilimi, potasyum ve hidrojen atılımı
C) Doğrudan vazodilatasyon ve hipotansiyon
D) Serum kalsiyum seviyelerinde aşırı yükselme
E) Glukozüri ve nefrokalsinozis
39. AME sendromunun ilk klinik tanımının yayınlandığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1964
B) 1974
C) 1977
D) 1995
E) 1999
40. AME hastalarında renal transplantasyonun (böbrek nakli) küratif olmasının temel biyolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Donörden gelen yeni böbreğin sistemik aldosteron üretimini sıfırlaması
B) Nakledilen sağlıklı böbrek dokusunun fonksiyonel ve mutasyonsuz 11\(\beta \)-HSD2 enzimine sahip olması
C) Nakil sonrası kullanılan immünsupresiflerin kortizolü tamamen yok etmesi
D) Eski böbrekteki ENaC kanallarının mutasyonlu olması
E) Karaciğerdeki kortizon üretimini dolaylı olarak durdurması