İki durum arasındaki bilimsel gerçekler ve ilişki sınırları şu şekildedir:
1-Tarımsal Gerçeklik (Akakabi-byo)
- Doğrudan Etken: Japonya’da Akakabi-byo olarak bilinen Fusarium başak yanıklığı hastalığının birincil ve kesin etkeni Gibberella zeae (Fusarium graminearum) ve ilişkili Fusarium türleridir. Bu mantarlar tahıllarda deoxynivalenol (DON) gibi güçlü trikotesen grubu mikotoksinler üretir.
2-Tıbbi Gerçeklik (Onyalai)
- Etiyoloji (Neden): Onyalai hastalığının kesin etkeni tıp dünyasında hâlâ bilinmemektedir. Hastalık patofizyolojik olarak doğrudan bir mantar enfeksiyonu değil, kazanılmış bir immün trombositopenidir (bağışıklık sisteminin pıhtılaşma hücrelerine saldırması).
- Mikotoksin Hipotezi: Tıp literatüründe, Onyalai vakalarının Afrika’daki coğrafi dağılımı (özellikle yerel olarak depolanan küflü darı, sorgum ve mısır tüketimi) nedeniyle mikotoksinlerin (bir hapten gibi davranarak) otoimmün yanıtı tetiklemiş olabileceği hipotezi tartışılmaktadır. Ancak bu hipotezde suçlanan ajanlar arasında Fusarium cinsinin yanı sıra farklı küf mantarları da yer alır.
Özetle Fark
Akakabi-byo bitkide doğrudan mantarın kendisi tarafından (Gibberella zeae) oluşturulan bir hastalıktır. Onyalai ise vücudun kendi ürettiği antikorların (IgG ve IgM) yol açtığı otoimmün bir tablodur; Fusarium veya diğer küf toksinleri bu tabloda sadece bağışıklığı tetikleyen olası bir dış etken/ajan olarak şüphe altındadır ancak kanıtlanmış ortak bir etken değillerdir.
Onyalai hastalığının arkasındaki otoimmün mekanizmayı ve küf mantarlarının ürettiği mikotoksinlerin insan vücudunda yol açtığı diğer ciddi hasarlar
1. Onyalai Hastalığının Bağışıklık Mekanizması (Otoantikorlar)
Onyalai patofizyolojisinde, bağışıklık sistemi kendi pıhtılaşma hücrelerini (trombositleri) yabancı bir tehdit olarak algılar:
- Antikor Üretimi: Hastaların bağışıklık sistemi, trombositlerin yüzeyinde bulunan glikoprotein reseptörlerine karşı IgG ve IgM sınıfı otoantikorlar üretir.
- Hücresel Yıkım: Bu antikorlar trombositlere bağlanarak onları işaretler. İşaretlenen trombositler, başta dalak olmak üzere retiküloendotelyal sistem tarafından hızla yıkılır ve parçalanır.
- Damar Duvarı Hasarı: Onyalai’yi klasik ITP’den ayıran en büyük fark, antikorların muhtemelen damar endotel hücrelerine de saldırmasıdır. Bu durum, ağız içinde aniden patlayan o karakteristik büyük kan baloncuklarının (hemorajik büller) oluşmasına zemin hazırlar.
2. Mikotoksinlerin İnsan Vücudundaki Diğer Toksik Etkileri
Fusarium ve diğer küf mantarlarının ürettiği toksinler (T-2 toksini, deoksivalenol, zearalenon vb.) sadece bağışıklığı tetiklemekle kalmaz, organ sistemlerinde doğrudan yıkım yapar:
- Kemik İliği Baskılanması (Miyolotoksisite): Trikotesen grubu mikotoksinler, kemik iliğindeki kök hücrelerin bölünmesini engeller. Bu durum, alyuvar, akyuvar ve trombositlerin tamamının üretiminin durduğu aplastik anemi tablosuna yol açar.
- Hücresel Protein Sentezi Blokajı: Toksinler, hücre içindeki ribozomlara bağlanarak protein sentezini doğrudan durdurur. Bu durum en hızlı bölünen hücreleri, yani mide-bağırsak mukozasını vurarak şiddetli kanamalı gastroenteritlere neden olur.
- Hormonal Bozukluklar: Özellikle Fusarium türlerinin ürettiği Zearalenon (ZEA) toksini, vücutta östrojen hormonunu taklit eder. Bu da insanlarda ve çiftlik hayvanlarında üreme bozukluklarına, kısırlığa ve erken ergenliğe yol açabilir.