Takayasu arteriti; esas olarak göz bozuklukları ve üst ekstremitelerde (kollarda) nabızların belirgin şekilde zayıflaması ile karakterize, orta ve büyük çaplı arterlerin granülomatöz bir vaskülitidir (bu nedenle diğer bir adı nabızsızlık hastalığıdır). Takayasu arteriti; aortun –özellikle aort arkı ve büyük dallarının– ana dal damarlarında şiddetli lümen daralmasına yol açan transmural (tüm katları tutan) fibröz kalınlaşması ile kendini gösterir. Takayasu arteriti, klinik özellikler ve histoloji dahil olmak üzere dev hücreli aortit ile pek çok ortak niteliğe sahiptir; nitekim bu iki hastalık arasındaki ayrım tipik olarak hastanın yaşına göre yapılır. 50 yaşın üzerindeki hastalar dev hücreli arterit, 50 yaşın altındakiler ise Takayasu arteriti olarak adlandırılır. Geleneksel olarak Japon popülasyonu ve belirli HLA haplotipleri ile ilişkilendirilmiş olsa da, Takayasu arteriti küresel bir dağılıma sahiptir. T-hücresi aracılı bir otoimmün etiyoloji muhtemeldir.
Morfoloji (Doku Özellikleri)
Takayasu arteriti klasik olarak aort arkını tutar. Hastaların üçte birinde aortun geri kalanını ve dallarını da etkiler; vakaların yarısında pulmoner arter tutulumu görülür; koroner ve renal (böbrek) arterler de benzer şekilde etkilenebilir. İntimal hiperplazi ile birlikte damar duvarında düzensiz kalınlaşma meydana gelir; aort arkı tutulduğunda, büyük damarların lümenleri belirgin şekilde daralabilir ve hatta tamamen tıkanabilir (obliterasyon). Bu daralma, periferik nabızların zayıflamasını açıklar.
Histolojik olarak değişiklikler; vasa vasorumların perivasküler kılıflanmasıyla (perivascular cuffing) birlikte adventisyal mononükleer infiltratlardan, medyada (orta tabakada) yoğun mononükleer inflamasyona kadar değişir. Dev hücrelerle dolu granülomatöz inflamasyon ve yama tarzında (yama şeklinde) medial nekroz da görülür. Histolojisi, dev hücreli (temporal) arteritten esasen ayırt edilemez. Hastalık ilerledikçe damar duvarının her üç tabakasında da (intima, medya, adventisya) kronik inflamatuar infiltratların eşlik ettiği kollajenöz skarlaşma (nedbeleşme) meydana gelir. Bazen aort kökü tutulumu, dilatasyona (genişlemeye) ve aort kapak yetmezliğine neden olur.
Klinik Özellikler
İlk semptomlar genellikle spesifik değildir; halsizlik, kilo kaybı ve ateşi içerir. Hastalık ilerledikçe vasküler (damarsal) semptomlar ortaya çıkar ve klinik tabloya hakim olur:
- Üst ekstremitelerde kan basıncının (tansiyonun) azalması ve nabızların zayıflaması,
- Görme kusurları, retinal kanamalar ve tam körlük dahil olmak üzere göz bozuklukları,
- Nörolojik defisitler (kayıplar).
Aortun daha distal (uzak) kısımlarının tutulması bacaklarda kladikasyona (yürüme ağrısına) yol açabilir; pulmoner arter tutulumu ise pulmoner hipertansiyona neden olabilir. Koroner ostiumların (ağızlarının) daralması miyokard enfarktüsüne (kalp krizine) yol açabilir ve renal arterlerin tutulması hastaların yaklaşık yarısında sistemik hipertansiyona neden olur. Hastalığın seyri değişkendir. Bazı hastalarda hızlı ilerleme görülürken, diğerleri 1 ila 2 yıl içinde sakin (sessiz) bir döneme girer; bu durum, görme veya nörolojik defisitlerle de olsa uzun süreli sağkalıma izin verir.
Soru 1:
34 yaşında kadın hasta, son zamanlarda belirginleşen halsizlik, sol kolunda uyuşma ve yürüme sırasında bacaklarında ağrı (kladikasyon) şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan fizik muayenede sağ kol kan basıncı 130/80 mmHg ölçülürken, sol kol kan basıncı lümen daralması nedeniyle 90/60 mmHg olarak saptanıyor ve sol radial nabız belirgin şekilde zayıf alınıyor.
Bu hastada öncelikli olarak düşünülen vaskülit ön tanısı ile bu hastalığın histopatolojik olarak “esasen ayırt edilemez” olduğu, ancak ayırt edilmesinde en güvenilir klinik kriter olan diğer vaskülit ve yaş sınırı eşleştirmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Poliarteritis Nodosa – Dev Hücreli Arterit (Yaş <40)
B) Takayasu Arteriti – Dev Hücreli Arterit (Yaş 50)
C) Takayasu Arteriti – Wegener Granülomatozu (Yaş 40)
D) Dev Hücreli Arterit – Takayasu Arteriti (Yaş 60)
E) Temporal Arterit – Buerger Hastalığı (Yaş 50)
- Doğru Cevap: B
- Açıklama: Üst ekstremiteler arası nabız ve tansiyon farkı (nabızsızlık hastalığı) klasik olarak Takayasu arteritini düşündürür. Takayasu arteriti, histopatolojik olarak dev hücreli arterit ile tamamen aynı özellikleri taşır. Bu iki antiteyi ayırt etmede en temel klinik kriter hastanın yaşıdır; 50 yaşın altı Takayasu, 50 yaşın üstü ise Dev Hücreli Arterit olarak kabul edilir.
Soru 2:
Takayasu arteriti tanısı alan 28 yaşındaki bir hastanın vasküler tutulum alanları ve buna bağlı gelişebilecek klinik komplikasyonlar değerlendirilmektedir.
Bu hastalığın progresyonu ve morfolojik tutulum özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki damar tutulumu ve klinik sonuç eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Pulmoner arter tutulumu – Pulmoner hipertansiyon
B) Koroner ostium daralması – Miyokard enfarktüsü
C) Renal arter tutulumu – Sistemik hipertansiyon
D) Distal aort tutulumu – Bacaklarda kladikasyon
E) Aort kökü tutulumu – Mitral kapak darlığı
- Doğru Cevap: E
- Açıklama: Metne göre aort kökü tutulumu, o bölgede dilatasyona (genişlemeye) ve buna bağlı olarak aort kapak yetmezliğine (aortic valve insufficiency) yol açar; mitral kapak darlığına neden olmaz. Diğer şıklardaki eşleştirmelerin tamamı metinde birebir belirtilen doğru klinik sonuçlardır.
Soru 3:
Takayasu arteritinin histopatolojik ve morfolojik ilerleyişi süreci ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Klasik olarak aort arkını tutmakla birlikte, hastaların yaklaşık yarısında pulmoner arter tutulumu da eşlik edebilir.
B) Erken histolojik değişiklikler arasında vasa vasorumların perivasküler kılıflanması (perivascular cuffing) ve adventisyal mononükleer infiltrasyon yer alır.
C) Kronik dönemde gelişen ve lümeni daraltan temel değişiklik, damar duvarının sadece tunika intima tabakasıyla sınırlı kalan izole sklerozdur.
D) Medyada dev hücreler içeren yoğun granülomatöz inflamasyon ve yama tarzında medial nekroz alanları izlenebilir.
E) Hastalık ilerledikçe damar duvarının her üç tabakasında birden kronik inflamatuar infiltratların eşlik ettiği kollajenöz skarlaşma meydana gelir.
- Doğru Cevap: C
- Açıklama: Takayasu arteritinde meydana gelen fibröz kalınlaşma sadece intima tabakası ile sınırlı değildir; aksine damar duvarının tamamını tutan “transmural” bir süreçtir. Hastalık ilerledikçe damar duvarının her üç tabakasında birden kollajenöz skarlaşma ve fibrozis meydana gelir.