Sorularda hastanın son 4 hafta içindeki durumu sorgulanır. “Tam kontrol” diyebilmemiz için görseldeki şartların eksiksiz karşılanması gerekir:
- Gündüz Semptomu (\(\le \) 2 / hafta): Haftada 2 gün veya daha az öksürük/hışıltı olması normal kabul edilir. Sınavda “haftada 3 gün gündüz semptomu olan” kurgusu tam kontrolü bozar.
- Gece Semptomu / Uyanma (HİÇ YOK): Astımda gece uyanması hastalığın aktif olduğunu gösterir. Haftada 1 kez bile gece öksürükle uyanma varsa o astım kontrol altında değildir. (En büyük sınav tuzağıdır; gündüz gibi “\(\le \) 2” sınırı burada yoktur, sıfır olmalıdır).
- Rahatlatıcı İlaç (SABA / Ventolin) Gereksinimi (\(\le \) 2 / hafta): Kurtarıcı inhaler kullanım sıklığı haftada en fazla 2 olmalıdır. (Not: Egzersiz öncesi profilaktik alınan dozlar bu sayıya dahil edilmez).
- Aktivite Kısıtlanması (HİÇ YOK): Hastanın günlük işlerini, yürüyüşünü veya egzersizini kısıtlayan hiçbir durum olmamalıdır.
- Solunum Fonksiyon Testi (SFT – Normal): FEV1 veya PEF değerlerinin beklenenin \(\ge \) %80’i olması tam kontrolü destekler.
GINA Kontrol Seviyeleri Tablosu (Son 4 Hafta)
Sorularda hastanın hangi grupta olduğunu hızlıca ayırt edebilmeniz için kriterlerin özeti:
| Parametre (Son 4 Hafta) | Tam Kontrol Altında | Kısmen Kontrol Altında | Kontrol Altında Değil |
|---|---|---|---|
| Gündüz semptomu (>2/hafta) | Yok \(\le \) 2 | Bu kriterlerden 1-2 tanesi mevcutsa | Bu kriterlerden 3-4 tanesi mevcutsa |
| Gece uyanması | Yok | Bu kriterlerden 1-2 tanesi mevcutsa | Bu kriterlerden 3-4 tanesi mevcutsa |
| Rahatlatıcı ihtiyacı (>2/hafta) | Yok \(\le \) 2 | Bu kriterlerden 1-2 tanesi mevcutsa | Bu kriterlerden 3-4 tanesi mevcutsa |
| Aktivite kısıtlılığı | Yok | Bu kriterlerden 1-2 tanesi mevcutsa | Bu kriterlerden 3-4 tanesi mevcutsa |
Örnek TUS Tarzı Vaka Sorusu
Soru: 28 yaşında astım tanılı kadın hasta rutin kontrolüne geliyor. Son 4 haftalık takibi sorgulandığında; haftada 1 gün gündüzleri hafif öksürük hissettiğini, ayda 2-3 kez sabaha karşı hışıltı ve nefes darlığı ile uyandığını, haftada 1 kez inhaler salbutamol kullanma ihtiyacı duyduğunu ve günlük aktivitelerinde herhangi bir kısıtlanma yaşamadığını belirtiyor. Yapılan solunum fonksiyon testinde FEV1/FVC: %82 saptanıyor.
Bu hastanın GINA kılavuzuna göre astım kontrol düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tam kontrol altında
B) Kısmen kontrol altında
C) Kontrol altında değil
D) Ağır persistan astım
E) Akut astım atağı
Doğru Cevap: B
Açıklama: Hastanın gündüz semptomu (\(\le 2\)/hafta), rahatlatıcı ihtiyacı (\(\le 2\)/hafta), aktivite kısıtlılığı (yok) ve SFT’si (normal) tam kontrol kriterlerine uymaktadır. Ancak hasta ayda 2-3 kez (yani son 4 hafta içinde en az 2-3 kez) gece uyanması yaşamaktadır. Tam kontrol için gece uyanmasının hiç olmaması gerekir. Tek bir kriter (gece uyanması) bozulduğu için hasta Kısmen Kontrol Altında olarak sınıflandırılır.