İdrar Alkalizasyonu ve Toksikoloji Hücre İçi Geçiş (YDUS Acil Tıp / Yoğun Bakım / Pediatri Formatı)
Soru:
Akut salisilat (aspirin) zehirlenmesi nedeniyle acil servise getirilen bir hastada salisilat atılımını artırmak amacıyla idrar alkalizasyonu planlanmaktadır.
Bu amaçla tedavi protokollerinde idrar pH’sını yükseltmek için sodyum bikarbonat (NaHCO3) tercih edilirken, bir karbonik anhidraz inhibitörü olan asetazolamidin kesinlikle kullanılmama (kontrendike olma) nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Asetazolamidin salisilat molekülleriyle doğrudan şelasyon oluşturması
B) Asetazolamidin idrar pH’sını asidik yöne kaydırması
C) Asetazolamidin tübüler lümende karbonik anhidrazı bloke ederek sistemik metabolik asidoza yol açması ve plazma H+ konsantrasyonunu artırarak salisilatın iyonize olmayan (non-iyonize) forma geçip merkezi sinir sistemine (beyne) sızmasını kolaylaştırması
D) Salisilatın böbrek proksimal tübüllerinden aktif sekresyonunu bloke etmesi
E) Asetazolamidin indüklediği alkalürinin salisilat klerensini azaltması
Doğru Cevap: C
İdrarı alkali yapmak (pH > 7.5) asidik ilaçların (salisilat, fenobarbital) idrarda iyonize halde kalıpgeri emilmesini engeller (“iyon tuzaklaması”). Bikarbonat bunu sistemik pH’yı da bazik yaparak güvenle sağlar. Ancak asetazolamid, idrara bikarbonat attırarak idrarı alkalileştirirken kanda sistemik metabolik asidoz yapar. Kanda asidoz (H+) artışı) olunca salisilat molekülleri proton yüklenerek nötr/iyonize olmayan forma geçer ve kan-beyin bariyerini aşarak beyne girer (merkezi sinir sistemi toksisitesi ve ölüm riski)