Metformin başta olmak üzere mide koruyucular ve bazı antibiyotikler uzun süreli kullanımda B12 vitamini eksikliğine yol açabilir. Bu ilaçlar genellikle B12 vitamininin besinlerden ayrılmasını veya bağırsaklardan emilmesini zorlaştırarak vücuttaki depoları zamanla tüketir.
B12 vitamini emilimini en çok etkileyen temel ilaç grupları şunlardır:
1. Diyabet İlaçları (Metformin)
- Etki Mekanizması: Tip 2 diyabet ve polikistik over sendromu (PKOS) tedavisinde ilk tercih olan metformin, B12 vitamininin ince bağırsaktaki emilim süreçlerini doğrudan bloke eder.
- Risk Durumu: Genellikle Medipol hastanelerinin de belirttiği üzere ilacın 1 yıldan uzun ve yüksek dozda kullanılması durumunda eksiklik riski belirgin şekilde artar.
2. Mide Koruyucular ve Antiasitler
- Proton Pompa İnhibitörleri (PPİ): Omeprazol, lansoprazol, pantoprazol ve esomeprazol gibi sık kullanılan mide koruyucular mide asidi üretimini neredeyse tamamen baskılar. Mide asidi azaldığında, besinlere bağlı olan B12 vitamini serbest kalamaz ve emilemez
- H2 Reseptör Blokerleri: Famotidin ve ranitidin gibi yine mide asidini azaltan ilaçlar da benzer bir mekanizmayla uzun vadede B12 düzeylerini düşürür.
- Antiasitler: Özellikle alüminyum içeren çiğneme tabletleri veya şuruplar B12 vitaminini fiziksel olarak bağlayarak emilmesini engeller.
3. Diğer Önemli İlaç Grupları
- Gut İlaçları (Kolşisin): Gut ataklarını önlemek için kullanılan kolşisin, ince bağırsak duvarının yapısını geçici olarak etkileyerek B12 emilimini azaltabilir.
- Sara (Epilepsi) İlaçları: Fenitoin, fenobarbital ve primidon gibi antiepileptik ilaçlar vücuttaki B vitaminlerinin (özellikle folat ve B12) metabolizmasını bozabilir.
- Nitröz Oksit (Gülme Gazı): Ameliyat anestezilerinde veya diş hekimliğinde kullanılan bu gaz, vücuttaki B12 vitaminini doğrudan kimyasal olarak inaktif hale getirir.
- Doğum Kontrol Hapları: Oral kontraseptifler, B12’nin kandaki taşıyıcı proteinlerine bağlanma şeklini değiştirerek laboratuvar sonuçlarında borderline (sınırda) düşük değerlere yol açabilir.
Ne Yapılmalı?
Eğer bu ilaçlardan birini kronik (uzun süreli) olarak kullanıyorsanız, ilacınızı asla aniden bırakmamalısınız. Bunun yerine doktorunuza danışarak yılda en az bir kez rutin kan sayımı ve B12 vitamini seviyesi takibi yaptırmanız ve gerekirse takviye kullanmanız önerilir.
