A vitamini eksikliğinde rodopsin düzeyi azalır ve karanlık adaptasyonu bozularak halk arasında “gece körlüğü” olarak bilinen durum ortaya çıkar. Bu durum, biyolojik olarak gözün ışığı algılama mekanizmasının doğrudan zarar görmesinden kaynaklanır.
Mekanizma Nasıl Çalışır?
- Rodopsin Oluşumu: Gözün retina tabakasında bulunan ve loş ışıkta görmeyi sağlayan çomak (basil) hücrelerinde rodopsin adlı bir pigment bulunur. Bu pigment, A vitamininin aktif bir formu olan retinal ile opsin proteininin birleşmesiyle sentezlenir.
- Işık Reaksiyonu: Işık göze çarptığında rodopsin parçalanır ve bu esnada oluşan kimyasal sinyal beyne iletilerek görme gerçekleşir.
- Karanlık Adaptasyonu: Karanlıkta veya loş ışıkta yeniden net görebilmek için rodopsinin hızla tekrar sentezlenmesi gerekir. Vücutta yeterli A vitamini yoksa yeni rodopsin üretilemez.
- Sonuç: Rodopsin seviyesi düştüğü için gözün karanlığa uyum sağlama süresi uzar veya tamamen bozularak gece körlüğü (niktalopi) gelişir.
İleri Derece Eksiklikte Karşılaşılan Diğer Göz Problemleri
Eksiklik zamanında tedavi edilmezse süreç sadece gece körlüğüyle sınırlı kalmaz ve şu aşamalarla ilerler:
- Kseroftalmi (Göz Kuruluğu): Gözün beyaz kısmını ve kapakların içini kaplayan konjonktiva tabakası kurur ve kalınlaşır.
- Bitot Lekeleri: Gözün beyaz kısmında köpüksü, gri-beyaz renkli küçük lekeler oluşur.
- Keratomalazi: Gözün en önündeki saydam tabaka (kornea) yumuşar, ülserleşir ve geri dönüşsüz körlüğe yol açabilir.
A vitamini eksikliği şüphesinde beslenmeye karaciğer, yumurta, süt gibi hayvansal gıdalar ile havuç, tatlı patates, ıspanak gibi beta-karoten (A vitamini öncülü) zengini bitkisel besinler eklenmeli; gerekli durumlarda hekim kontrolünde takviye alınmalıdır.
