2026 Güncel TUS Denemesi

Tıbbi Biyokimya — 18 Çok Çok Zor Soru ve Açıklamalı Cevap

Bu deneme; metabolizma, moleküler biyoloji, enzimoloji, hormon biyokimyası, klinik biyokimya, vitaminler, oksidatif stres ve kalıtsal metabolik hastalıkları kapsar. “Güncel” bölümlerde böbrek fonksiyonunun kreatinin–sistatin C ile değerlendirilmesi, yeni nesil metabolomik yaklaşımlar ve laboratuvar kalite standartları dikkate alınmıştır. KDIGO, gerektiğinde kreatinin ve sistatin C’nin birlikte kullanıldığı eGFRcr-cys yaklaşımının doğruluğu artırabileceğini belirtmektedir.

TIBBİ BİYOKİMYA DENEME SINAVI

Soru 1 — Glikoliz ve eritrosit metabolizması

Kronik hemolitik anemisi bulunan bir hastanın eritrositlerinde ATP düzeyi azalmış, 2,3-bisfosfogliserat düzeyi ise artmış bulunuyor. Periferik yaymada ekinositler izleniyor. Enzim analizinde glikolizin son ATP üreten basamağında bozukluk saptanıyor.

Bu hastadaki enzim eksikliği ve beklenen metabolik değişiklik aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

A) Hekzokinaz eksikliği — Glukoz-6-fosfat birikimi
B) Fosfofruktokinaz-1 eksikliği — Pirüvat birikimi
C) Pirüvat kinaz eksikliği — Fosfoenolpirüvat ve 2,3-BPG artışı
D) Laktat dehidrogenaz eksikliği — NAD⁺ rejenerasyonunun artması
E) Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği — ATP sentezinin doğrudan artması

Doğru cevap: C

Açıklama

Pirüvat kinaz, glikolizin son geri dönüşümsüz basamağını katalizler:

Fosfoenolpirüvat + ADP → Pirüvat + ATP

Eritrositlerin mitokondrisi bulunmadığından ATP gereksinimleri tamamen anaerobik glikolize bağımlıdır. Pirüvat kinaz eksikliğinde:

• ATP üretimi azalır.
• Hücre membranı ve iyon pompalarının bütünlüğü bozulur.
• Eritrosit deformabilitesi azalır.
• Dalakta ekstravasküler hemoliz gelişir.
• Proksimal glikolitik ara ürünler birikir.
• Rapoport–Luebering şantına yönelim nedeniyle 2,3-BPG artar.

Artmış 2,3-BPG, hemoglobinin oksijene afinitesini azaltarak oksijen ayrışma eğrisini sağa kaydırır. Bu durum ağır anemiye rağmen doku oksijenlenmesinin kısmen korunmasını sağlayabilir.

TUS tuzağı: G6PD eksikliğinde temel problem ATP eksikliği değil, NADPH ve indirgenmiş glutatyon yetersizliğidir.

Soru 2 — Glukoneogenez

Uzun süreli açlık sırasında karaciğer hücresinde sitozolik NADH/NAD⁺ oranı belirgin olarak artmaktadır. Bu değişiklik özellikle etanol metabolizması sonrasında gelişmektedir.

Bu durumda aşağıdaki reaksiyonlardan hangisinin yönü glukoneogenezi en doğrudan baskılayacak şekilde değişir?

A) Pirüvat → Oksaloasetat
B) Laktat → Pirüvat
C) Glukoz-6-fosfat → Glukoz
D) Fruktoz-1,6-bisfosfat → Fruktoz-6-fosfat
E) Oksaloasetat → Fosfoenolpirüvat

Doğru cevap: B

Açıklama

Etanol metabolizmasında iki temel reaksiyon NADH üretir:

1. Etanol → Asetaldehit
   • Enzim: Alkol dehidrogenaz
2. Asetaldehit → Asetat
   • Enzim: Aldehit dehidrogenaz

Artan NADH/NAD⁺ oranı şu reaksiyonları indirgenmiş ürünler yönüne iter:

• Pirüvat → Laktat
• Oksaloasetat → Malat
• Dihidroksiaseton fosfat → Gliserol-3-fosfat

Böylece glukoneogenez için gerekli pirüvat ve oksaloasetat azalır. Özellikle açlık sırasında etanol alınması ciddi hipoglisemiye yol açabilir.

Laktatın pirüvata dönüşümü NAD⁺ gerektirir. NADH fazlalığı bu reaksiyonu ters yönde, yani laktat oluşumu yönünde sürükler ve laktik asidoza katkı sağlar.

Soru 3 — Fruktoz metabolizması

Meyve püresi verilmeye başladıktan sonra kusma, terleme, hipoglisemi, hepatomegali ve sarılık gelişen sekiz aylık bebeğin karaciğerinde fruktoz-1-fosfat birikimi saptanıyor.

Bu birikimin hipoglisemi oluşturmasında aşağıdaki mekanizmalardan hangisi en önemlidir?

A) Fruktoz-6-fosfatın PFK-1’i inhibe etmesi
B) Hücresel fosfatın tutulması ve ATP azalmasına bağlı glikojenoliz ile glukoneogenezin baskılanması
C) Fruktozun doğrudan insülin reseptörünü aktive etmesi
D) Sorbitolün glukoz-6-fosfata dönüşememesi
E) Galaktoz-1-fosfat üridil transferazın inhibisyonu

Doğru cevap: B

Açıklama

Herediter fruktoz intoleransında aldolaz B eksikliği vardır.

Normal reaksiyon:

Fruktoz-1-fosfat → Dihidroksiaseton fosfat + Gliseraldehit

Aldolaz B eksikliğinde fruktoz-1-fosfat birikir ve inorganik fosfatı hücre içinde tutar. Sonuçta:

• Serbest fosfat azalır.
• ATP sentezi ve ATP düzeyi düşer.
• Glikojen fosforilaz işlevi azalır.
• Glikojenoliz baskılanır.
• Glukoneogenez için gereken enerji azalır.
• Ağır hipoglisemi gelişir.

Tedavide fruktoz, sükroz ve sorbitolden kaçınılır. Sorbitol metabolize edildiğinde fruktoza dönüşebilir.

Ayırıcı tanı: Esansiyel fruktozüride fruktokinaz eksikliği vardır; hastalık genellikle benigndir ve idrarda fruktoz saptanır.

Soru 4 — Pentoz fosfat yolu

G6PD eksikliği bulunan bir hastada oksidan ilaç kullanımı sonrası hemoliz gelişmektedir. Eritrositlerde glutatyonun indirgenmiş durumda tutulamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) NADH üretiminin azalması
B) FADH₂ üretiminin azalması
C) NADPH üretiminin azalması
D) Riboz-5-fosfat üretiminin artması
E) Glutatyon peroksidazın selenyumdan bağımsız çalışması

Doğru cevap: C

Açıklama

Pentoz fosfat yolunun oksidatif evresinde:

• G6PD,
• 6-fosfoglukonolaktonaz,
• 6-fosfoglukonat dehidrogenaz

reaksiyonları sonucunda NADPH oluşur.

Eritrositte NADPH’nin temel görevi, glutatyon redüktaz aracılığıyla okside glutatyonu indirgenmiş glutatyona çevirmektir:

GSSG + NADPH + H⁺ → 2 GSH + NADP⁺

İndirgenmiş glutatyon daha sonra glutatyon peroksidaz aracılığıyla hidrojen peroksit ve organik peroksitleri etkisizleştirir. Glutatyon peroksidaz selenyum içeren bir enzimdir.

NADPH yetersizliğinde:

• Hemoglobin oksidasyonu,
• Heinz cisimcikleri,
• Isırılmış hücreler,
• İntravasküler ve ekstravasküler hemoliz

gelişebilir.

Soru 5 — Üre döngüsü

Hiperamonyemisi bulunan erkek çocukta plazma sitrülini düşük, idrar orotik asidi yüksek saptanıyor. Respiratuvar alkaloz ve ensefalopati vardır.

Bu hastadaki enzim eksikliği ve orotik asit artışının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karbamoil fosfat sentetaz I eksikliği — Mitokondriyal karbamoil fosfatın azalması
B) Ornitin transkarbamilaz eksikliği — Karbamoil fosfatın sitozolik pirimidin sentezine yönelmesi
C) Arjininosüksinat liyaz eksikliği — Orotatın üridine dönüşememesi
D) Arjinaz eksikliği — Karbamoil fosfatın mitokondride tutulması
E) N-asetilglutamat sentaz eksikliği — Aspartatın pirimidin sentezine yönelmesi

Doğru cevap: B

Açıklama

Ornitin transkarbamilaz, mitokondride şu reaksiyonu katalizler:

Karbamoil fosfat + Ornitin → Sitrülin

Eksikliğinde:

• Karbamoil fosfat birikir.
• Mitokondriden sitozole geçer.
• Sitozolik pirimidin sentez yoluna katılır.
• Orotik asit üretimi artar.
• Sitrülin azalır.
• Amonyak yükselir.

OTC eksikliği X’e bağlıdır ve en sık görülen üre döngüsü bozukluklarından biridir.

Ayırıcı nokta: Karbamoil fosfat sentetaz I eksikliğinde de hiperamonyemi ve düşük sitrülin bulunur; ancak karbamoil fosfat birikmediği için idrar orotik asidi yükselmez.

Soru 6 — Yağ asidi oksidasyonu

Enfeksiyon nedeniyle uzun süre beslenemeyen çocukta hipoketotik hipoglisemi, kas güçsüzlüğü, kardiyomiyopati ve plazmada orta zincirli açilkarnitin artışı saptanıyor.

Aşağıdakilerden hangisi bu hastalıkta beklenen biyokimyasal bulgulardan biridir?

A) Keton cisimlerinin belirgin artması
B) Dikarboksilik asitürinin artması
C) Malonil-CoA düzeyinin tamamen kaybolması
D) Uzun zincirli yağ asitlerinin mitokondriye girişinin zorunlu olarak artması
E) Glukoneogenezin asetil-CoA fazlalığı nedeniyle artması

Doğru cevap: B

Açıklama

Tanımlanan hastalık orta zincirli açil-CoA dehidrogenaz—MCAD eksikliğidir.

β-oksidasyon yapılamayınca yağ asitleri alternatif olarak endoplazmik retikulumdaki ω-oksidasyon yoluna yönelir. Bu yolda dikarboksilik asitler oluşur ve idrarla atılır.

Başlıca bulgular:

• Açlık intoleransı
• Hipoketotik hipoglisemi
• Orta zincirli açilkarnitin, özellikle C8 artışı
• Dikarboksilik asidüri
• Karaciğer disfonksiyonu
• Ani ölüm riski

β-oksidasyon yetersizliğinde asetil-CoA üretimi azalır. Bu nedenle:

• Keton cismi sentezi azalır.
• Pirüvat karboksilaz aktivasyonu yetersiz kalır.
• Glukoneogenez de bozulabilir.

Soru 7 — Keton cisimleri

Uzun süreli açlık sırasında karaciğerde keton cismi sentezi artmaktadır. Buna karşın karaciğer, ürettiği keton cisimlerini enerji kaynağı olarak kullanamaz.

Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karaciğerde mitokondri bulunmaması
B) Karaciğerde β-hidroksibütirat dehidrogenaz bulunmaması
C) Karaciğerde süksinil-CoA:asetoasetat CoA transferaz bulunmaması
D) Karaciğerde HMG-CoA sentaz bulunmaması
E) Asetoasetatın yalnızca böbrekte sentezlenmesi

Doğru cevap: C

Açıklama

Ekstrahepatik dokular keton cisimlerini kullanırken asetoasetatı asetoasetil-CoA’ya dönüştürmek zorundadır. Bu reaksiyonu:

Süksinil-CoA:asetoasetat CoA transferaz
Diğer adıyla thiophorase veya SCOT

katalizler.

Karaciğerde bu enzim bulunmaz. Bu nedenle karaciğer:

• Keton cisimlerini sentezler,
• Kana verir,
• Ancak kendisi oksitleyemez.

Eritrositler de mitokondrileri bulunmadığı için keton cisimlerini kullanamaz. Uzun süreli açlıkta beyin keton cismi kullanımını artırabilir.

Soru 8 — Kolesterol sentezi

Hücre içi kolesterol azaldığında SREBP-2 aracılı yanıt aktive olmaktadır.

Aşağıdaki olaylardan hangisi bu yanıtın bir parçasıdır?

A) HMG-CoA redüktaz ve LDL reseptörü ekspresyonunun azalması
B) SREBP’nin endoplazmik retikulumda INSIG’e daha güçlü bağlanması
C) SCAP–SREBP kompleksinin Golgi’ye taşınması ve proteolitik aktivasyon
D) PCSK9’un LDL reseptörünün geri dönüşümünü artırması
E) ACAT aktivitesinin kolesterol esterleşmesini tamamen durdurması

Doğru cevap: C

Açıklama

Hücre içi kolesterol düşük olduğunda:

1. SCAP, INSIG’den ayrılır.
2. SCAP–SREBP kompleksi endoplazmik retikulumdan Golgi’ye taşınır.
3. SREBP, S1P ve S2P proteazlarıyla kesilir.
4. N-terminal transkripsiyon faktörü çekirdeğe girer.
5. LDL reseptörü ve HMG-CoA redüktaz gibi genlerin ekspresyonu artar.

Kolesterol yüksek olduğunda SCAP–SREBP kompleksi INSIG aracılığıyla endoplazmik retikulumda tutulur.

PCSK9, LDL reseptörüne bağlanarak reseptörün lizozomal yıkımını artırır ve hepatosit yüzeyine geri dönüşümünü azaltır.

Soru 9 — Lipoprotein metabolizması

Şiddetli hipertrigliseridemisi, eruptif ksantomları ve tekrarlayan pankreatit atakları bulunan çocukta açlık plazması süt görünümündedir. LPL aktivitesi yoktur.

Bu hastada aşağıdaki apolipoproteinlerden hangisinin işlevi normal olsa bile şilomikron trigliseridlerinin hidrolizi gerçekleşemez?

A) ApoA-I
B) ApoB-100
C) ApoC-II
D) ApoE
E) Apo(a)

Doğru cevap: C

Açıklama

Lipoprotein lipaz—LPL:

• Kapiller endotelin lüminal yüzeyinde bulunur.
• Şilomikron ve VLDL trigliseridlerini hidroliz eder.
• ApoC-II tarafından aktive edilir.
• ApoC-III tarafından inhibe edilir.

LPL enzimi tamamen yoksa ApoC-II normal olsa dahi trigliserid hidrolizi gerçekleşmez.

Ailesel şilomikronemi sendromunda:

• Çok yüksek trigliserid
• Pankreatit
• Eruptif ksantom
• Lipemia retinalis
• Hepatosplenomegali

görülebilir. Prematür ateroskleroz, LDL bozukluklarındaki kadar belirgin değildir çünkü çok büyük şilomikronlar damar intimasına kolay geçemez.

Soru 10 — Hem sentezi

Karın ağrısı, nöropsikiyatrik belirtiler, periferik nöropati ve koyu renkli idrarı olan hastada akut intermittan porfiri düşünülüyor.

Bu hastalıkta aşağıdaki metabolitlerden hangilerinin arttığı beklenir?

A) Üroporfirinojen III ve koproporfirinojen III
B) δ-Aminolevülinik asit ve porfobilinojen
C) Protoporfirin IX ve demir
D) Biliverdin ve bilirubin
E) Süksinil-CoA ve glisin

Doğru cevap: B

Açıklama

Akut intermittan porfiride porfobilinojen deaminaz, diğer adıyla hidroksimetilbilan sentaz eksikliği vardır.

Biriken metabolitler:

• δ-Aminolevülinik asit—ALA
• Porfobilinojen—PBG

Klinik özellikler:

• Şiddetli karın ağrısı
• Otonom disfonksiyon
• Taşikardi ve hipertansiyon
• Psikiyatrik belirtiler
• Motor nöropati
• Hiponatremi
• Güneş duyarlılığının genellikle olmaması

İlaçlar, açlık, hormonlar ve alkol ALA sentaz-1’i artırarak atağı tetikleyebilir.

Tedavide hemin, hepatik ALA sentaz-1’i negatif geri bildirimle azaltır. Karbonhidrat yüklemesi de hafif ataklarda enzim ekspresyonunu baskılayabilir.

Soru 11 — Metiyonin ve homosistein metabolizması

Marfanoid görünüm, lensin aşağı ve içe subluksasyonu, tromboemboli ve gelişimsel gecikmesi bulunan çocukta sistationin β-sentaz eksikliği saptanıyor.

Bu hastada aşağıdaki değişikliklerden hangisi beklenir?

A) Homosistein azalması, sistein artışı
B) Homosistein ve metiyonin artışı, sistein azalması
C) Metiyonin azalması, metilmalonik asit artışı
D) Homosistein azalması, propionik asit artışı
E) Sistein artışı, orotik asit artışı

Doğru cevap: B

Açıklama

Sistationin β-sentaz, transsülfürasyon yolunda:

Homosistein + Serin → Sistationin

reaksiyonunu katalizler ve B6 vitaminini kofaktör olarak kullanır.

Eksikliğinde:

• Homosistein artar.
• Homosisteinden metiyonine geri dönüş nedeniyle metiyonin artabilir.
• Sistein sentezi azalır ve sistein esansiyel hâle gelir.

Klasik homosistinüride tromboz riski belirgindir. Lens subluksasyonu çoğunlukla aşağı ve içe doğrudur; Marfan sendromunda ise genellikle yukarı ve dışadır.

Tedavide hastanın yanıtına göre:

• Piridoksin
• Folat ve B12
• Metiyonin kısıtlaması
• Sistein desteği
• Betain

kullanılabilir.

Soru 12 — B12 vitamini ve folat tuzağı

Vitamin B12 eksikliğinde serum folatı normal olmasına rağmen hücresel folat bağımlı tek karbon reaksiyonları bozulmaktadır.

Bu durumun temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tetrahidrofolatın doğrudan idrarla kaybedilmesi
B) N⁵-metil-THF’nin metiyonin sentaz reaksiyonunda kullanılamaması
C) Dihidrofolat redüktazın B12 tarafından inhibe edilmesi
D) B12 eksikliğinde timidilat sentazın aşırı aktivasyonu
E) Metilmalonil-CoA’nın doğrudan folatı parçalaması

Doğru cevap: B

Açıklama

Metiyonin sentaz reaksiyonunda:

Homosistein + N⁵-metil-THF → Metiyonin + THF

B12 vitamini metil grubunun transferinde kofaktördür.

B12 eksikliğinde N⁵-metil-THF, metil grubunu aktaramaz ve diğer folat türevlerine geri dönemez. Folat metabolik olarak metil tuzağında kalır. Sonuçta:

• THF azalır.
• Pürin sentezi bozulur.
• dUMP → dTMP dönüşümü azalır.
• Megaloblastik anemi gelişir.

B12 eksikliğinde ayrıca metilmalonil-CoA mutaz reaksiyonu da bozulur ve metilmalonik asit artar. Saf folat eksikliğinde metilmalonik asit artmaz.

Soru 13 — Kollajen biyokimyası

Yara iyileşmesi bozulmuş, diş eti kanaması ve perifoliküler peteşileri bulunan hastada C vitamini eksikliği saptanıyor.

C vitamini eksikliğinin kollajen yapısını bozmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kollajen zincirlerinin ribozomda sentezlenememesi
B) Prolin ve lizinin endoplazmik retikulumda hidroksilasyonunun azalması
C) Tropokollajen moleküllerinin Golgi’de glikozilasyonunun artması
D) Ekstrasellüler lizil oksidaz aktivitesinin artması
E) Kollajenaz sentezinin tamamen durması

Doğru cevap: B

Açıklama

Prokollajen sentezi sırasında endoplazmik retikulumda:

• Prolin → Hidroksiprolin
• Lizin → Hidroksilizin

reaksiyonları gerçekleşir.

Prolil ve lizil hidroksilaz enzimleri:

• Fe²⁺
• O₂
• α-ketoglutarat
• Askorbat

gerektirir.

Askorbat, enzimin aktif merkezindeki demirin Fe²⁺ hâlinde tutulmasına yardımcı olur. Hidroksiprolin, kollajen üçlü heliksini hidrojen bağlarıyla stabilize eder. Hidroksilizin ise glikozilasyon ve çapraz bağlanmada rol oynar.

Ekstrasellüler çapraz bağlanmayı yapan lizil oksidaz ise bakır bağımlıdır.

Soru 14 — Moleküler biyoloji ve DNA tamiri

Kolon ve endometrium kanseri yatkınlığı bulunan bir ailede tümör dokularında mikrosatellit instabilitesi saptanıyor. Germline mutasyon DNA replikasyonu sırasında yanlış eşleşmiş baz çiftlerinin düzeltilmesini bozmaktadır.

Bu sistemde görev yapan proteinlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) XPA
B) MLH1
C) BRCA1
D) ATM
E) DNA-PKcs

Doğru cevap: B

Açıklama

Mismatch repair sistemi, DNA replikasyonu sırasında oluşan:

• Yanlış baz eşleşmelerini
• Küçük insersiyon-delesyon halkalarını

düzeltir.

İnsanlarda temel proteinler:

• MSH2
• MSH6
• MSH3
• MLH1
• PMS2

Lynch sendromunda en sık MLH1, MSH2, MSH6 veya PMS2 genlerinde germline bozukluk bulunur.

Diğer tamir sistemleri:

• XPA → Nükleotid eksizyon tamiri
• BRCA1/BRCA2 → Homolog rekombinasyon
• ATM → Çift zincir kırığı algılama ve sinyal
• DNA-PKcs → Homolog olmayan uç birleştirme

Soru 15 — Epigenetik düzenleme

Bir tümör baskılayıcı genin promotör bölgesindeki CpG adacıklarının hipermetilasyonu sonucu gen ekspresyonu azalmaktadır.

Bu olayı en iyi açıklayan mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

A) DNA metilasyonunun RNA polimeraz bağlanmasını ve aktif kromatin oluşumunu kolaylaştırması
B) Metillenmiş CpG’lere bağlanan proteinlerin histon deasetilaz komplekslerini toplaması
C) Histon asetilasyonunun kromatini yoğunlaştırması
D) H3K4 trimetilasyonunun transkripsiyonu baskılaması
E) DNA metiltransferazların sitozini urasile çevirmesi

Doğru cevap: B

Açıklama

DNA metilasyonu çoğunlukla CpG bölgelerindeki sitozinin 5-metilsitozine dönüştürülmesidir.

Promotör hipermetilasyonunda:

• Transkripsiyon faktörlerinin bağlanması engellenebilir.
• Metil-CpG bağlayıcı proteinler bölgeye gelir.
• Histon deasetilazlar ve diğer baskılayıcı kromatin kompleksleri toplanır.
• Histon asetilasyonu azalır.
• Kromatin yoğunlaşır.
• Gen ekspresyonu baskılanır.

Histon asetilasyonu genel olarak lizinin pozitif yükünü azaltır, histon–DNA etkileşimini gevşetir ve transkripsiyona açık ökromatin oluşumunu destekler.

H3K4me3 genellikle aktif promotörlerle, H3K27me3 ise baskılanmış kromatinle ilişkilidir.

Soru 16 — Troponin biyokimyası

Akut miyokard hasarı düşünülen hastada yüksek duyarlılıklı kardiyak troponin ölçümleri yapılıyor. İlk örnek üst referans sınırının üzerinde, üç saat sonraki ölçümde belirgin artış gösteriyor.

Bu bulgunun en doğru biyokimyasal yorumu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tek başına troponin yüksekliği miyokard enfarktüsünün nedenini ve tipini kesinleştirir
B) Troponin artış-azalış paterni akut miyokard hasarını destekler; enfarktüs tanısı için iskemi kanıtı gerekir
C) Troponin yalnızca koroner arter trombozunda yükselir
D) Kronik böbrek hastalığında troponin hiçbir zaman yüksek bulunmaz
E) Troponin T iskelet kasında hiç eksprese edilmediği için her durumda kalbe tamamen özgüdür

Doğru cevap: B

Açıklama

Kardiyak troponinin 99. persantil üst referans sınırının üzerinde olması miyokard hasarını gösterir.

Akut hasar için:

• Seri ölçümlerde anlamlı yükselme veya düşme paterni

aranır.

Miyokard enfarktüsü tanısı için akut miyokard hasarına ek olarak iskemi kanıtı gerekir:

• İskemik semptom
• Yeni iskemik EKG değişikliği
• Patolojik Q dalgası
• Yeni bölgesel duvar hareket bozukluğu
• Koroner trombüs kanıtı

Troponin; miyokardit, taşiaritmi, pulmoner emboli, sepsis, kalp yetersizliği ve böbrek hastalığında da yükselebilir. Bu nedenle biyobelirteç sonucu klinik bağlamdan bağımsız yorumlanamaz.

Soru 17 — Kreatinin, sistatin C ve GFR

Belirgin kas kaybı bulunan yaşlı hastada serum kreatinini düşük-normal olmasına rağmen böbrek fonksiyon bozukluğundan şüpheleniliyor. Serum sistatin C yüksek bulunuyor.

Bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğrudur?

A) Kreatinin üretimi kas kütlesinden bağımsızdır
B) Sistatin C yalnızca glomerülden süzülür ve idrarla değişmeden atılır
C) Kreatinin temelli eGFR kas kütlesi düşük hastada gerçek GFR’yi olduğundan yüksek tahmin edebilir
D) Sistatin C tiroid fonksiyonundan, inflamasyondan ve steroidlerden hiçbir şekilde etkilenmez
E) Kreatinin ve sistatin C’nin birlikte kullanılması tahmin doğruluğunu daima azaltır

Doğru cevap: C

Açıklama

Kreatinin üretimi büyük ölçüde kas kreatin ve fosfokreatin havuzuna bağlıdır. Sarkopeni, amputasyon, malnütrisyon veya ciddi kas kaybında serum kreatinini düşük olabilir. Bu durumda kreatinin temelli denklem gerçek GFR’yi olduğundan yüksek gösterebilir.

Sistatin C:

• Çekirdekli hücreler tarafından üretilir.
• Glomerülden serbestçe filtre edilir.
• Proksimal tübülde geri emilir ve katabolize edilir.
• Normalde idrarla anlamlı miktarda değişmeden atılmaz.

Kas kütlesinden kreatinine göre daha az etkilenir; ancak tiroid hastalıkları, inflamasyon, glukokortikoidler, obezite ve sigara gibi böbrek dışı etkenlerden etkilenebilir.

KDIGO, kreatinin temelli eGFR’nin klinik karar açısından yetersiz olabileceği durumlarda sistatin C’nin ve özellikle birleşik kreatinin–sistatin C denkleminin kullanılmasını desteklemektedir. (kdigo.org)

Soru 18 — Metabolomik ve kalıtsal metabolik hastalıklar

Yenidoğanda açıklanamayan ensefalopati, metabolik asidoz ve anormal vücut kokusu vardır. Hedeflenmiş testler sonuçsuz kalınca yüksek çözünürlüklü kütle spektrometrisiyle yüzlerce küçük molekülün eş zamanlı analizi planlanıyor.

Bu yaklaşımın klasik tek metabolit analizlerine göre temel avantajı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genetik varyantın patojenik olduğunu tek başına kesinleştirmesi
B) Metabolik yolaklarda oluşan geniş çaplı biyokimyasal imzaları aynı anda gösterebilmesi
C) Preanalitik koşullardan tamamen bağımsız olması
D) Her metabolitin kimliğini standart madde olmadan kesin belirlemesi
E) Enzim aktivitesi ölçümünü her durumda gereksiz kılması

Doğru cevap: B

Açıklama

Metabolomik; amino asitler, organik asitler, açilkarnitinler, lipidler ve diğer küçük moleküllerin geniş kapsamlı analizini amaçlar.

Kalıtsal metabolik hastalıklarda avantajları:

• Tek bir metabolit yerine metabolik imza oluşturması
• Beklenmeyen yolak bozukluklarını gösterebilmesi
• Yeni biyobelirteçlerin belirlenmesine yardım etmesi
• Belirsiz genetik varyantların fonksiyonel etkisine destek sağlaması
• Tedavi yanıtının izlenmesine katkı sunması

Ancak sonuçlar:

• Beslenme,
• İlaçlar,
• Yaş,
• Örnek alma zamanı,
• Saklama koşulları,
• Mikrobiyota,
• Analitik platform

gibi değişkenlerden etkilenebilir. Tanı çoğunlukla genetik, enzimatik ve hedeflenmiş biyokimyasal yöntemlerle doğrulanmalıdır. 2025–2026 yayınları metabolomiğin kalıtsal metabolik hastalık taramasındaki öneminin arttığını, ancak standardizasyon ve doğrulama gereksiniminin sürdüğünü vurgulamaktadır. (PubMed Central (PMC))

CEVAP ANAHTARI

2026 YÜKSEK VERİMLİ BİYOKİMYA TEKRARI

SIK KARIŞTIRILAN ENZİM–HASTALIK EŞLEŞTİRMELERİ

Bu denemede özellikle klasik yolak ezberinden çok, metabolit değişikliklerinin yönünü ve klinik laboratuvar sonuçlarının mekanistik yorumunu ölçen sorular kullanılmıştır.