Ayak bileği sıkışma sendromları, talokrural eklem çevresindeki kemik, sinovyum, kapsül, bağ dokusu veya yumuşak dokuların tekrarlayan travma, instabilite ya da osteofit oluşumu sonucu mekanik olarak sıkışmasıyla gelişen ağrılı klinik tablolardır. Sporcularda (özellikle futbol, bale, jimnastik, koşu ve dans) sık görülür.
Sınıflandırma
| Sendrom | Lokalizasyon | En sık neden | Ağrıyı artıran hareket | Tipik hasta |
|---|---|---|---|---|
| Anterior (Ön) sıkışma | Ön eklem aralığı | Tibial ve talar osteofit (“footballer’s ankle”) | Dorsifleksiyon | Futbolcu |
| Anterolateral sıkışma | Ön-dış | ATFL yaralanması sonrası sinovyal skar | Dorsifleksiyon + inversiyon | Burkulma sonrası |
| Anteromedial sıkışma | Ön-iç | Deltoid bağ yaralanması, osteofit | Dorsifleksiyon | Sporcu |
| Posteromedial sıkışma | Arka-iç | FHL tenosinoviti, posteromedial osteofit | Plantar fleksiyon | Bale dansçısı |
| Posterior (Arka) sıkışma | Arka | Os trigonum, Stieda çıkıntısı OTS yani os trigonum sendromu | Maksimum plantar fleksiyon | Bale, futbol |
| Eklem dışı lateral arka ayak sıkışması (ELHIS) | Posterolateral subtalar bölge | Kalkaneus-fibula teması | Eversiyon + dorsifleksiyon | Pes planus, valgus |
Not: Klasik ayak bileği sıkışma sınıflamasında “Posterolateral sıkışma sendromu” tanımlanmış bir intraartiküler sendrom değildir. Bunun yerine Eklem Dışı Lateral Arka Ayak Sıkışma Sendromu (Extrarticular Lateral Hindfoot Impingement Syndrome, ELHIS) kullanılır.
1. Anterior (Ön) Sıkışma Sendromu
Tanım
Ayak bileğinin ön kısmında tibia ile talus arasında osteofitler veya hipertrofik sinovyumun sıkışması sonucu gelişir.
En sık nedenler
- Tekrarlayan mikrotravma
- Futbol
- Kronik instabilite
- Ön tibial osteofit
- Ön talar osteofit
Klinik
- Ön ayak bileği ağrısı
- Dorsifleksiyon kısıtlılığı
- Merdiven çıkarken ağrı
MR Bulguları
- Anterior osteofit
- Sinovit
- Fibrozis
2. Anterolateral Sıkışma Sendromu
Patofizyoloji
En sık;
ATFL (Anterior Talofibular Ligament) yaralanması sonrasında oluşur.
Burkulma sonrası
- granülasyon dokusu
- sinovyal hipertrofi
- meniskoid skar
anterolateral olukta sıkışır.
Klinik
- Ön-dış ayak bileği ağrısı
- Burkulmadan aylar sonra devam eden ağrı
- İnversiyon ağrıyı artırır.
MR
- Meniskoid lezyon
- Sinovyal hipertrofi
- ATFL hasarı
3. Anteromedial Sıkışma
Oldukça nadirdir.
Neden
- Deltoid bağ yaralanması
- Anteromedial osteofit
- Kapsüler fibrozis
Klinik
- Ön-iç ağrı
- Dorsifleksiyon sırasında ağrı
4. Posteromedial Sıkışma
Nedenleri
- Posteromedial osteofit
- FHL (Flexor Hallucis Longus) tenosinoviti
- Skar dokusu
Klinik
Özellikle
- Bale dansçıları
- Futbolcular
plantar fleksiyonda ağrı hisseder.
5. Posterior (Arka) Sıkışma Sendromu
En önemli nedenler
Os Trigonum Sendromu*******************
En sık nedendir.
veya
Stieda çıkıntısı
Posterior talusun uzamış lateral tüberkülüdür.
Patofizyoloji
Plantar fleksiyonda
- talus
- tibia
- os trigonum
birbirine sıkışır.
Klinik
- Arka ayak bileği ağrısı
- Parmak ucunda dururken ağrı
- Bale dansçılarında klasik bulgu
MR
- Os trigonum ödemi
- Kemik iliği ödemi
- FHL tenosinoviti
6. Eklem Dışı Lateral Arka Ayak Sıkışma Sendromu (ELHIS)
(Extrarticular Lateral Hindfoot Impingement Syndrome)
Tanım
Klasik posterolateral ayak bileği sıkışması değildir.
Burada sıkışma;
- kalkaneus
- fibula
arasında gelişir.
En sık nedenler
- Pes planovalgus
- Arka ayak valgusu
- Subtalar artrit
- Kalkaneal malunion
Klinik
- Lateral arka ayak ağrısı
- Uzun yürüyüşte artış
- Eversiyon ile ağrı
MR
- Kalkaneofibular temas
- Kemik iliği ödemi
- Sinovit
MR Görüntüleme Bulguları
| Sendrom | MR Bulgusu |
|---|---|
| Ön sıkışma | Ön osteofit, sinovit |
| Anterolateral | Meniskoid skar, ATFL hasarı |
| Anteromedial | Deltoid skarı, kapsül kalınlaşması |
| Posteromedial | FHL tenosinoviti, posteromedial fibrozis |
| Posterior | Os trigonum, Stieda çıkıntısı, kemik iliği ödemi |
| ELHIS | Kalkaneofibular temas, lateral kemik iliği ödemi |
Tedavi
Konservatif
- Aktivite modifikasyonu
- NSAİİ
- Fizik tedavi
- Ayakkabı/ortez düzenlemesi
- Kortikosteroid enjeksiyonu (uygun olgularda)
Cerrahi
Artroskopik veya açık debridman:
- Osteofit eksizyonu
- Sinovektomi
- Os trigonum eksizyonu
- Skar dokusunun temizlenmesi
- ELHIS’te gerekirse deformite düzeltici cerrahi
TUS / YDUS İçin Yüksek Verimli Noktalar
| Sendrom | En karakteristik özellik |
|---|---|
| Anterior sıkışma | “Footballer’s ankle”; ön tibial ve talar osteofitler, dorsifleksiyon ağrısı |
| Anterolateral sıkışma | En sık ATFL yaralanması sonrası gelişir; meniskoid skar tipiktir |
| Anteromedial sıkışma | Deltoid bağ yaralanması ve anteromedial osteofit ile ilişkilidir |
| Posteromedial sıkışma | FHL tenosinoviti ve plantar fleksiyonda ağrı |
| Posterior sıkışma | Os trigonum sendromu en sık nedendir; bale dansçılarında klasik |
| ELHIS | Klasik posterolateral impingement değildir; kalkaneus ile fibula arasında eklem dışı sıkışma gelişir |
Akılda Kalıcı Kodlama
- Anterior = Dorsifleksiyon
- Posterior = Plantar fleksiyon
- Anterolateral = ATFL
- Posterior = Os trigonum
- Posteromedial = FHL
- ELHIS = Lateral arka ayak + kalkaneofibular temas (eklem dışı)