Tinea capitis, saçlı derinin ve saç foliküllerinin dermatofit mantarları tarafından oluşturulan enfeksiyonudur.
En sık etkenler
- Microsporum canis (Türkiye’de oldukça sık)
- Trichophyton tonsurans
- Trichophyton violaceum
- Trichophyton schoenleinii (Favus)
- Trichophyton mentagrophytes
Patogenez
Dermatofit, Stratum corneum, Saç follikülü, Keratinaz üretimi, Saç şaftı invazyonu, Saç kırılması, Alopesi
Epidemiyoloji
En sık 3–10 yaş çocuklarda görülür.
Nadirdir
- Erişkinlerde
- Menopoz sonrası kadınlarda
Bulaş
İnsan → İnsan (Anthropophilic)
Hayvan → İnsan (Zoophilic)
Toprak → İnsan (Geophilic)
Klinik Tipler
1. Tinea capitis superficialis (Noninflamatuvar)
Görselde doğru belirtilmiştir.
Özellikleri
- Hafif skuam
- Saç kırılması
- Siyah noktalar (black dot)
- Minimal inflamasyon
- Skar bırakmaz.
Black dot neden oluşur?
Saç; Follikül seviyesinde kırılır. Kök içeride kalır. Siyah nokta görünümü oluşur.
2. Tinea capitis profunda (Kerion Celsi)
Görselde doğru belirtilmiştir.
Özellikleri
- Şiddetli inflamasyon
- Ağrılı nodüller
- Boggy (ödemli) plak
- Cerahat akışı
- Bölgesel LAP
Aslında mantardan çok Güçlü konak immün cevabı sorumludur.
Sonuç
Tedavi gecikirse; follikül harabiyeti, Kalıcı skarlı alopesi gelişebilir.
3. Tinea favosa (Favus)
En ağır formdur.
Etken; Trichophyton schoenleinii
Klinik
En tipik bulgu;**** Scutula
Scutula nedir?
Sarı, Fincan şeklinde, Kabuk, Ortasından saç çıkan, Kükürt sarısı kruttur ve Favus için oldukça tipiktir.
Fare idrarı kokusu
Favusun klasik bulgusudur.
Oldukça sık sorulur.
Sonuç
Tedavi edilmezse; Folikül destrüksiyonu, Skar, Kalıcı kellik
Endothrix ve Ectothrix
a-Endothrix
Mantar; Saçın içine yerleşir.
Etkenler
- T. tonsurans
- T. violaceum
Özelliği
- Black dot
- Wood lambası negatif
b-Ectothrix
Mantar; Saç yüzeyini sarar.
Etken
- M. canis
Özellik
Wood lambası pozitif.
Wood lambası
Pozitif
Yeşil floresans
- Microsporum canis
- Microsporum audouinii
Negatif
- Trichophyton tonsurans
- T. violaceum
- T. schoenleinii (genellikle zayıf veya negatif)
Tanı
Direkt mikroskopi
%10–20 KOH ile Hif görülür.
Kültür
Altın standart; *********************Sabouraud dekstroz agar
PCR
En hızlı yöntemlerden biridir.
Tedavi
Neden topikal tedavi yeterli değildir?
Mantar
↓
Folikül içine yerleşmiştir.
Topikal ilaçlar
↓
Foliküle ulaşamaz.
Bu nedenle
Mutlaka sistemik tedavi gerekir.
Sistemik Tedavi
1. Griseofulvin
Microsporum enfeksiyonlarında ilk tercih
Çocuklarda klasik tedavidir.
2. Terbinafin
Trichophyton enfeksiyonlarında ilk tercih
En sık kullanılan ajanlardan biridir.
3. İtrakonazol
Alternatif
4. Flukonazol
Alternatif
Topikal Şampuanlar
Bulaşı azaltır.
- Ketokonazol %2
- Selenyum sülfid %2.5
Tek başına tedavi değildir.
Kerion tedavisi
Sistemik antifungal
Bazı olgularda Kısa süreli oral kortikosteroid, İnflamasyonu azaltır. Skarı önleyebilir.
Ayırıcı Tanı
- Alopesi areata
- Seboreik dermatit
- Psoriasis
- Trikotillomani
- Diseksiyon selüliti
- Folikülit decalvans
- Bakteriyel impetigo
Tinea Capitis Tiplerinin Karşılaştırılması
| Özellik | Superficialis | Profunda (Kerion) | Favosa |
|---|---|---|---|
| İnflamasyon | Yok/Hafif | Şiddetli | Kronik |
| Püy | Yok | Var | Yok |
| Black dot | Sık | Olabilir | Nadir |
| Scutula | Yok | Yok | Var (patognomonik) |
| Fare idrarı kokusu | Yok | Yok | Var |
| Skar | Yok | Tedavisiz kalırsa olabilir | Belirgin |
| Kalıcı kellik | Hayır | Tedavi gecikirse olabilir | Çok sık |
| En tipik etken | T. tonsurans, M. canis | Zoofilik türler (örn. M. canis, T. mentagrophytes) | T. schoenleinii |
Başasistanlık/TUS İçin Yüksek Verimli Bilgiler
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Çocuklarda en sık görülen dermatofit enfeksiyonu | Tinea capitis |
| Topikal tedavi neden yetersizdir? | Mantar saç folikülü içine yerleşmiştir. |
| En ağır klinik form | Favus |
| Favusun etkeni | Trichophyton schoenleinii |
| Favusun patognomonik lezyonu | Scutula |
| “Fare idrarı kokusu” hangi formda görülür? | Favus |
| En inflamatuvar form | Kerion (Tinea capitis profunda) |
| Black dot görünümü hangi tipte tipiktir? | Tinea capitis superficialis (özellikle endothrix enfeksiyonlarında) |
| Wood lambasında yeşil floresans veren etken | Microsporum canis |
| Microsporum enfeksiyonunda ilk tercih | Griseofulvin |
| Trichophyton enfeksiyonunda ilk tercih | Terbinafin |
Sınav İpucu
- Black dot = Endothrix = Trichophyton (özellikle T. tonsurans)
- Yeşil floresans = Ectothrix = Microsporum
- Scutula + fare idrarı kokusu + kalıcı skarlı alopesi = Favus (T. schoenleinii)
- Boggy, pürülan, ağrılı plak + LAP = Kerion; immün yanıt baskındır ve tedavide sistemik antifungal esastır.