Skorlama sistemleri; BISAP skoru, FIB-4 skoru, Glasgow Blatchford skoru, Maddrey Discriminant Function, Rockall skoru, SOFA skoru, qSOFA skoru, MELD skoru, BODE indeksi, NIHHS, CHA2DS2-VASc, HAS-BLED skoru

yazar

Aşağıdaki tablo, klinik pratiğin ve TUS/YDUS/başasistanlık sınavlarının en sık sorulan prognostik ve risk skorlarını karşılaştırmaktadır.

SkorKullanım AlanıHesaplanan ParametrelerSkor AralığıKlinik YorumuEn Önemli Kullanım
BISAPAkut pankreatitBUN >25, Mental durum, SIRS, Yaş >60, Plevral efüzyon0–5≥3 ciddi pankreatit riskiİlk 24 saatte mortalite tahmini
FIB-4Karaciğer fibrozisiYaş, AST, ALT, TrombositSürekli<1.3 düşük, >2.67 ileri fibrozisViral hepatit, NAFLD
Glasgow-BlatchfordÜst GİS kanamasıHb, BUN, TA, Nabız, Melena, Senkop, KC hast., KY0–230 = düşük riskEndoskopi gereksinimi
Maddrey DFAlkolik hepatitBilirubin, PT≥32 ağırSteroid endikasyonuAğır alkolik hepatit
RockallÜst GİS kanamasıYaş, Şok, Komorbidite, Endoskopi0–11≥8 yüksek mortaliteTekrar kanama ve ölüm
SOFAYoğun bakımSolunum, Koagülasyon, KC, KV, MSS, Böbrek0–24Artış ≥2 = organ yetmezliğiSepsis
qSOFAAcil servisTA≤100, GKS<15, SS≥220–3≥2 kötü prognozSepsis taraması
MELDSon dönem KCBilirubin, INR, Kreatinin (±Na)6–40Yüksek skor = yüksek mortaliteKaraciğer transplantasyonu
BODEKOAHBMI, FEV1, Dispne, 6DKY0–10≥7 kötü prognozKOAH mortalitesi
NIHSSİnme11 nörolojik alan0–42>25 ağır inmeTromboliz/trombektomi
CHA₂DS₂-VAScAFİnme risk faktörleri0–9Erkek≥2, Kadın≥3 antikoagülasyonİnme riski
HAS-BLEDAFKanama risk faktörleri0–9≥3 yüksek kanama riskiAntikoagülasyon güvenliği

1. BISAP (Bedside Index for Severity in Acute Pancreatitis)

Akut pankreatitte ilk 24 saatte mortaliteyi öngörür.

ParametrePuan
BUN >25 mg/dL1
Mental durum bozukluğu1
SIRS1
Yaş >601
Plevral efüzyon1

Toplam: 0–5

SkorMortalitesi
0–1<%1
2%2
≥3%7–20
5>%20

2. FIB-4 Skoru

Karaciğer fibrozisini noninvaziv gösterir.

Formül


SkorYorum
<1.3Fibrozis olası değil
1.3–2.67Gri alan
>2.67İleri fibrozis

3. Glasgow-Blatchford Skoru

Üst GIS kanamasında endoskopi ihtiyacını belirler.

Parametreler

  • Hb
  • BUN
  • Sistolik TA
  • Nabız
  • Melena
  • Senkop
  • Karaciğer hastalığı
  • Kalp yetmezliği

En önemli bilgi

GBS = 0, Hasta taburcu edilebilir.

4. Maddrey Discriminant Function (MDF)

Alkolik hepatitte kullanılır.

Formül

SkorYorum
<32Hafif
≥32Ağır

≥32 ise Kortikosteroid düşünülür.

5. Rockall Skoru

Üst GIS kanamasında

  • mortalite
  • yeniden kanama

riskini belirler.

İçerdiği parametreler

  • Yaş
  • Şok
  • Komorbidite
  • Tanı
  • Endoskopik stigmalar
SkorRisk
0–2Düşük
3–7Orta
≥8Çok yüksek

6. SOFA Skoru

6 organ sistemi değerlendirilir.

OrganÖlçüt
SolunumPaO₂/FiO₂
KoagülasyonTrombosit
KaraciğerBilirubin
KardiyovaskülerVazopressör
MSSGKS
BöbrekKreatinin/İdrar

Her biri

0–4 puan

Toplam

0–24

SOFA artışı ≥2 Sepsis tanısında önemlidir.

7. qSOFA

Çok kolay uygulanır.

ParametrePuan
Solunum ≥221
TA≤1001
GKS<151

Toplam 0–3

≥2 ise Kötü prognoz

8. MELD Skoru

Karaciğer transplantasyonunda kullanılır.

Parametreler

  • INR
  • Bilirubin
  • Kreatinin

Modern versiyon

MELD-Na Sodyumu da içerir.

MELD3 aylık mortalite
<10Düşük
20–29%20
30–39%50
≥40>%70

9. BODE İndeksi

KOAH mortalitesini belirler.

HarfParametre
BBMI
OObstruction (FEV1)
DDyspnea (mMRC)
EExercise (6 dakika yürüme)

Toplam

0–10

Skor4 yıllık mortalite
0–2%10
3–4%20
5–6%40
7–10%80

10. NIHSS

İnme şiddeti

11 nörolojik alan değerlendirilir.

SkorKlinik
0Normal
1–4Hafif
5–15Orta
16–20Orta-ağır
>20Ağır

Maksimum

42 puan

11. CHA₂DS₂-VASc

Atriyal fibrilasyonda inme riski

ParametrePuan
Kalp yetmezliği1
HT1
Yaş≥752
DM1
İnme/TIA2
Vasküler hastalık1
Yaş65–741
Kadın1

Toplam

0–9

HastaAntikoagülasyon
Erkek≥2Evet
Kadın≥3Evet

12. HAS-BLED

Kanama riski

ParametrePuan
HT1
Böbrek1
Karaciğer1
İnme1
Kanama öyküsü1
INR labil1
Yaş>651
İlaç1
Alkol1

≥3 Yüksek kanama riski

TUS / YDUS İçin Ezber Tablosu

HastalıkEn Sık Sorulan Skor
Akut pankreatitBISAP
Alkolik hepatitMaddrey DF
Üst GIS kanamasıGlasgow-Blatchford, Rockall
Karaciğer transplantasyonuMELD
Karaciğer fibrozisiFIB-4
SepsisSOFA, qSOFA
KOAHBODE
Akut iskemik inmeNIHSS
Atriyal fibrilasyonCHA₂DS₂-VASc
AF’de kanama riskiHAS-BLED

Başasistanlık İçin En Kritik Eşik Değerler

SkorKritik EşikKlinik Anlamı
BISAP≥3Ağır pankreatit ve artmış mortalite riski
FIB-4>2.67İleri karaciğer fibrozisi olasılığı yüksek
Glasgow-Blatchford0Güvenle taburcu edilebilecek düşük riskli hasta
Maddrey DF≥32Ağır alkolik hepatit; kortikosteroid düşünülür
Rockall≥8Yüksek yeniden kanama ve mortalite riski
SOFAArtış ≥2Sepsis ile uyumlu organ disfonksiyonu
qSOFA≥2Kötü prognoz ve yoğun değerlendirme gereksinimi
MELD≥15Karaciğer nakli değerlendirmesi için önemli eşik
BODE7–10Çok yüksek KOAH mortalitesi
NIHSS>20Ağır inme
CHA₂DS₂-VAScErkek ≥2, Kadın ≥3Oral antikoagülasyon önerilir
HAS-BLED≥3Kanama riski yüksektir; dikkatli izlem gerekir