Hipermobilite Spektrum Bozukluğu (HSD), eklemlerde normalden fazla hareket açıklığı (hipermobilite) bulunan ve buna bağlı ağrı, instabilite veya diğer semptomlar gelişen kişilerde, ancak Ehlers-Danlos Sendromu gibi tanımlanmış kalıtsal bağ dokusu hastalıklarının tanı kriterlerini karşılamayan durumlar için kullanılan güncel tanıdır.
2017 yılında uluslararası sınıflamada “Benign Eklem Hipermobilite Sendromu” teriminin yerini büyük ölçüde almıştır.
Patofizyoloji
Temel sorun:
- Kollajen ve diğer bağ dokusu proteinlerinin yapısal özellikleri
- Ligament gevşekliği
- Propriyosepsiyon bozukluğu
- Kasların eklemi stabilize etmek için aşırı çalışması
Sonuçta:
- Eklem instabilitesi
- Mikroskobik travmalar
- Kronik ağrı
- Kas spazmı
- Yorgunluk gelişir.
Klinik Bulgular
Kas-iskelet sistemi
- Yaygın eklem ağrıları
- Omuz instabilitesi
- Patella subluksasyonu
- Ayak bileği burkulmaları
- Kalça ağrısı
- Boyun ve bel ağrısı
- Temporomandibular eklem disfonksiyonu
Sistemik Bulgular
Bazı hastalarda:
- Kronik yorgunluk
- Baş dönmesi
- Ortostatik intolerans
- Senkop eğilimi
- Fonksiyonel gastrointestinal bozukluklar
- İrritabl bağırsak sendromu
- Fonksiyonel kabızlık
- Anksiyete
- Uyku bozuklukları
görülebilir.
HSD Alt Tipleri
1. Generalize HSD (gHSD)
Birçok eklemde yaygın hipermobilite vardır.
En sık görülen tiptir.
2. Periferik HSD (pHSD)
Hipermobilite daha çok:
- El
- Ayak
- Parmak eklemleri
ile sınırlıdır.
3. Lokalize HSD (lHSD)
Tek bir eklem veya bölgesel hipermobilite vardır.
Örneğin:
- Tek omuz
- Tek diz
instabilitesi.
4. Tarihsel HSD (hHSD)
Kişi gençliğinde belirgin hipermobildir ancak yaşla birlikte hareket açıklığı azalmıştır.
Beighton Skoru
Hipermobilitenin değerlendirilmesinde kullanılır.
| Bulgular | Puan |
| Küçük parmak >90° | 2 |
| Başparmak ön kola değiyor | 2 |
| Dirsek >10° hiperekstansiyon | 2 |
| Diz >10° hiperekstansiyon | 2 |
| Avuç içlerinin yere değmesi | 1 |
Toplam 9 puan.
hEDS ile Farkı
| Özellik | HSD | hEDS |
| Hipermobilite | Var | Var |
| Sistemik bağ dokusu bulguları | Az | Daha belirgin |
| Aile öyküsü | Değişken | Sık |
| Tanı kriterleri | Daha esnek | Daha katı |
Günümüzde HSD ile hEDS arasında önemli bir klinik örtüşme olduğu kabul edilmektedir.
Eşlik Eden Durumlar
Sık görülen birliktelikler:
- Postural Ortostatik Taşikardi Sendromu
- Fibromiyalji
- İrritabl Bağırsak Sendromu
- Migren
- TMJ disfonksiyonu
- Skolyoz
- Düz tabanlık
Tedavi
En önemli tedavi: Egzersiz
Özellikle:
- Kor stabilizasyonu
- Denge çalışmaları
- Propriyoseptif eğitim
- Kalça ve omuz çevresi kas güçlendirme
tedavinin temelini oluşturur.
Önerilen Sporlar
- Yüzme
- Pilates (kontrollü)
- Bisiklet
- Yürüyüş
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Aşırı esneme egzersizleri
- Kontrolsüz yoga pozisyonları
- Eklemi zorlayan jimnastik hareketleri
- Tekrarlayan çıkık oluşturan aktiviteler
semptomları artırabilir.
Çocukluk Çağında
Pediatrik hastalarda:
- Motor gelişim gecikmesi
- Sık düşme
- Kalem tutmada zorlanma
- Yazı yazarken çabuk yorulma
- Fonksiyonel karın ağrısı
- Kabızlık
görülebilir.
Prognoz
HSD yaşam süresini kısaltan bir hastalık değildir. Ancak bazı hastalarda:
- Kronik ağrı,
- Yorgunluk,
- Tekrarlayan eklem yaralanmaları,
- Fonksiyon kaybı
nedeniyle yaşam kalitesi belirgin etkilenebilir.
Erken dönemde uygun fizik tedavi ve kas güçlendirme programları uygulanırsa çoğu hastada semptom kontrolü oldukça başarılıdır.