Pupilla ışık refleksi, nörolojik muayenenin en temel “lokalizatör” testlerinden biridir. Hem optik sinir (N.II) ile gelen aferent duyuyu hem de okülomotor sinir (N.III) ile giden eferent motor yanıtı tek bir refleks arkında test etmenize olanak tanır.

Işık Refleksi Arkı (Nöroanatomik Yol)

Refleks arkı 4 ana aşamadan oluşur:

1. Aferent (Giriş): Retina → N. Opticus (N.II) → Pretektal çekirdek (Midbrain).
2. İnternöronal: Pretektal çekirdekten gelen lifler, her iki taraftaki Edinger-Westphal (EW) çekirdeğine (her iki tarafa da çapraz yapar) ulaşır.
3. Eferent (Çıkış): EW çekirdeği → N. Oculomotorius (N.III) → Ciliar ganglion.
4. Efektör: M. Sphincter pupillae (Pupilla konstüksiyonu / Myozis).

Testin Klinik Yorumu

1. Direkt Işık Refleksi (Ipsilateral)

• Test Edilen: Işığın tutulduğu taraftaki N.II (Aferent) ve aynı taraftaki N.III (Eferent).
• Patoloji: Eğer ışık tutulan gözde yanıt alınamıyor ama diğer gözde (ışık tutulmadığında) yanıt alınıyorsa, sorun büyük ihtimalle o tarafın N.II‘sindedir.

2. İndirekt (Konsensüel) Işık Refleksi

• Test Edilen: Işığın tutulduğu taraftaki N.II (Aferent) ve ışık tutulmayan (diğer) taraftaki N.III (Eferent).
• Patoloji: Eğer ışığı tuttuğunuz gözde direkt yanıt var ama diğer gözde indirekt yanıt yoksa, sorun ışık tutulmayan gözün N.III‘ündedir.

Klinik İpucu: Marcus Gunn Pupillası (Afferent Pupiller Defekt – APD)

Pratikte en sık karşılaşılan ve sizin belirttiğiniz “ışık almayan göz” muayenesinde tanı koyduran durum Marcus Gunn‘dır:

• Işığı hasta göze tuttuğunuzda, her iki gözde de beklenen myozis (konstriksiyon) yerine paradoksal olarak midriyazis (genişleme) gözlemlenir.
• Bu, o taraftaki N.II‘de ciddi bir iletim kusuru olduğunu gösterir (örneğin Optik Nörid).

Bu refleks arkı üzerinden, özellikle “Pretektal çekirdek” lezyonlarında ortaya çıkan Argyll-Robertson pupillası (Işığa yanıt yok, akomodasyona yanıt var) gibi spesifik patolojiler mevcuttur.

Işık refleksinin efferent siniri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nervus trochlearis

B) Nervus oculomotorius

C) Nervus opticus

D) Nervus abducens

E) Nervus facialis

Cevap  – B

Direkt ve indirekt ışık refleksi

Afferent: Nervus opticus

Merkez: corpus geniculatum laterale (bilateral), colliculus superior (bilateral), edinger Westhpal (Bilateral)

Efferent: N. oculomotorius (bilateral)

Yanıt: Miyozis (bilateral)

Işığı alan gözün verdiği myozis yanıtı Direkt ışık refleksi ipsilateral N.II ve ipsilateral N.III test eder.

Işık almadığı halde myozis yanıtı veren pupilla: İndirekt ışık refleksi kontrlateral N.II ve ipsilateral N.III test eder.

Pupilla Işık Refleksi Yolu

Afferent Yol (Işığı Algılayan Yol)

Retina
↓
N. opticus (CN II)***
↓
Kiazma optikum
↓
Tractus opticus
↓
Pretektal nükleus

Efferent Yol (Miyozis Oluşturan Yol)

Pretektal nükleus
↓
Bilateral Edinger-Westphal çekirdeği
↓
N. oculomotorius (CN III)*****
↓
Ganglion ciliare
↓
M. sphincter pupillae
↓
Miyozis

Direkt Işık Refleksi

Sağ göze ışık tutulduğunda:

Sağ retina
↓
Sağ N. II
↓
Pretektal alan
↓
Sağ EW çekirdeği
↓
Sağ N. III
↓
Sağ pupilla daralır

Test edilen

Yani Sağ göze ışık → Sağ pupillanın daralması = Direkt ışık refleksi

İndirekt (Konsensüel) Işık Refleksi

Sağ göze ışık tutulduğunda:

Sağ retina
↓
Sağ N. II
↓
Pretektal alan
↓
Sol EW çekirdeği
↓
Sol N. III
↓
Sol pupilla daralır

Test edilen

Yani Sağ göze ışık tutulup sol pupillanın daralması = İndirekt (konsensüel) ışık refleksi

TUS Tablosu

Klinik Lokalizasyon

Sağ N. II Lezyonu

Sağ göze ışık: Direkt refleks yok, Konsensüel refleks yok

Sol göze ışık: Her iki pupilla daralır

Sağ N. III Lezyonu

Sağ göze ışık: Sağ pupilla daralmaz, Sol pupilla daralır

Sol göze ışık: Sağ pupilla daralmaz, Sol pupilla daralır

Ezber

Direkt refleks = Aynı gözde miyozis

Konsensüel refleks = Karşı gözde miyozis

CN II = Işığı görür (afferent)

CN III = Pupillayı daraltır (efferent)

Bu nedenle klasik ifade:

Direkt ışık refleksi ipsilateral N. II ve ipsilateral N. III’ü test eder. Konsensüel (indirekt) ışık refleksi ise ışığı alan gözün N. II’sini ve miyozis yapan gözün N. III’ünü test eder.