“Reseptör Aracılı Endositoz” (Receptor-Mediated Endocytosis) yolağı
Bu mekanizmada maddeler hücre zarına rastgele değil, kendilerine özgü spesifik reseptörlere bağlanarak ve genellikle klathrin (clathrin) kaplı veziküller oluşturarak hücre içine alınırlar.
Reseptör Aracılı Endositoz İle Alınan Maddeler ve Klinik Önemi
| Madde / Kompleks | Bağlandığı Spesifik Reseptör / Yapı | Klinik & Patolojik Bağlantı |
| B12 Vitamini (Kobalamin) | Mideden salınan İntrensik Faktör (İF) ile birleşerek terminal ileumdaki Cubilin reseptörüne bağlanır. | Cubilin veya İF eksikliğinde (veya ileal rezeksiyonda) emilim bozulur; megaloblastik anemi ve nörolojik defisitle seyreden Pernisiyöz Anemi gelişir. |
| Transferrin-Demir Kompleksi | Hücre yüzeyindeki Transferrin Reseptörü-1 (TfR1) molekülüne bağlanır. | Özellikle eritroid öncül hücrelerin hemoglobin sentezi için ihtiyaç duyduğu demiri alma yöntemidir. Endozom içine alınan komplekste pH düşmesiyle demir serbest kalır. |
| LDL (Düşük Yoğunluklu Lipoprotein) | Karaciğer ve periferik dokulardaki LDL Reseptörlerine (ApoB100’ü tanır) bağlanır. | Bu reseptörün mutasyonunda Ailesel Hiperkolesterolemi (Tip 2a) görülür. (Ayrıca tiroid hormon eksikliğinde bu reseptörün sentezi azaldığı için hipotiroidide hiperkolesterolemi gelişir). |
| Siklosporin | Kanda lipofilik yapısı nedeniyle ağırlıklı olarak LDL’ye bağlanarak taşınır ve hücre içine LDL reseptör yolağını kullanarak girer. | İmmünsüpresif bir kalsinörin inhibitörü olan siklosporinin, LDL reseptör zenginliği nedeniyle özellikle karaciğer ve böbrek proksimal tübül hücrelerine girişi artar; bu durum ilacın karakteristik nefrotoksisite yan etkisinde rol oynar. |
Eklenebilecek Diğer Önemli Reseptör Aracılı Endositoz Örnekleri
Sınavlarda ve mekanizma sorularında bu listeye eşlik edebilecek diğer klasik moleküller şunlardır:
- İnsülin ve diğer birçok peptit hormon (kendi reseptörlerine bağlanıp down-regülasyon amacıyla endositoza uğrarlar).
- Büyüme Faktörleri (EGF, NGF vb.).
- İmmünoglobulinler (Örn: Anne sütündeki IgA’nın bebek bağırsağından neonatal Fc reseptörleri -FcRn- ile emilmesi).
- Bazı Virüsler ve Toksinler (Örn: İnfluenza virüsü, Difteri toksini ve Kolera toksini hücreye sızmak için bu fizyolojik reseptör yolaklarını taklit eder).
TUS / YDUS Spotu:
Reseptör Aracılı Endositoz; Hücre zarında klathrin kaplı çukurlarla (clathrin-coated pits) başlar. İçeriye B12 (İF-cubilin ile), Demir (Transferrin-TfR1 ile) ve LDL (ApoB100 reseptörü ile) alınır. Lipofilik bir ilaç olan Siklosporin de kanda LDL’ye bağlanarak bu yolakla hücreye girer ve nefrotoksisite riskini artırır.