2 yaşında gelişme geriliği, paroksismal distoni ve myotonik epilepsi kliniği olan hastanın yapılan testlerinde;
- Kan glukoz: Normal
- Hb: 11, MCV: 89, Retikülosit: 2.5
- BOS Glukoz: Düşük
Aşağıdaki membran proteinlerinden hangisinin eksikliği bu durumu açıklayabilir?
A) Klor taşıyan GABA-B
B) Glukoz taşıyan GLUT-1
C) Glukoz taşıyan GLUT-3
D) Fruktoz taşıyan GLUT-5
E) Sodyum taşıyan SCN1A
Cevap ve Açıklama
Doğru Cevap: B) Glukoz taşıyan GLUT-1
Klinik ve Fizyopatolojik Açıklama: Vakada sunulan tablo, klasik bir Konjenital GLUT-1 Eksikliği Sendromu (De Vivo Hastalığı) tarifidir. Bu hastalığın TUS/YDUS açısından en spesifik laboratuvar bulgusu; kan glukoz seviyesi normal olmasına rağmen BOS glukozunun düşük olmasıdır (Hipoglikoraji).
- Mekanizma: GLUT-1 (Glukoz Taşıyıcı Tip 1), Kan-Beyin Bariyeri (KBB) endotel hücrelerinde ve eritrosit membranlarında glukoz transportunu sağlayan ana proteindir. GLUT-1 eksikliğinde kandaki glukoz KBB’yi geçip beyin omurilik sıvısına (BOS) ve beyin dokusuna ulaşamaz. Beyin kronik bir enerji açlığına girer.
- Klinik Yansıma: Beynin bu glukoz açlığı erken çocukluk döneminde dirençli epilepsi nöbetleri (myotonik/absans), gelişme geriliği ve paroksismal hareket bozuklukları (distoni, ataksi) ile sonuçlanır.
- Çeldiricilerin Analizi: * GLUT-3: Nöronların temel glukoz taşıyıcısıdır, KBB’de bulunmaz. BOS glukozu düşükse sorun bariyeri geçememektedir (GLUT-1).
- Hemogram Bulguları: Soruda Hb ve retikülosit değerlerinin (hafif anemi sınırında ama belirgin hemoliz yok) verilmesinin sebebi, GLUT-1’in aynı zamanda eritrosit membranında da bulunduğunu hatırlatmaktır.
- Tedavide, beynin glukoz yerine keton cisimlerini enerji kaynağı olarak kullanabilmesi için hastalara Ketojenik Diyet başlanır.
GLUT1 eksikliği, klinik özelliklerin yanı sıra BOS’taki glukoz konsantrasyonunun belirlenmesi ve /veya lomber ponksiyon (spinal tap) yoluyla genetik analiz ile teşhis edilir.
BOS’ta düşük glukoz değeri (<2,2 mmol/L) veya düşük BOS/ plazma glukoz oranı (<0,4) GLUT1 eksikliğinin göstergesidir. SLC2A1 genindeki genetik mutasyon da tanıyı doğrular, ancak GLUT1 eksikliği olan hastaların yaklaşık %15’inde mutasyon tespit edilmemiştir.
Kırmızı kan hücresi alım testi adı verilen oldukça özel bir laboratuvar testi GLUT1 eksikliğini doğrulayabilir, ancak ticari olarak mevcut değildir.