NPC1L1 (Niemann-Pick C1-Like 1) ve Ezetimib Bağlantısı
- Görevi: Bağırsak lümenindeki hem hayvansal kolesterolü hem de bitkisel sterolleri (sitosterol, kampesterol vb.) enterosit içine alan ana kapıdır.
- Farmakoloji Spotu: Günümüzde hiperkolesterolemi tedavisinde yaygın olarak kullanılan Ezetimib isimli lipid düşürücü ilaç, doğrudan bu NPC1L1 taşıyıcısını inhibe ederek çalışır. Ezetimib hem kolesterol hem de bitki sterollerinin emilimini bloke eder.
ABCG5 / ABCG8 (Sterolin-1 ve Sterolin-2) ve Sitosterolemi
- Görevi: Vücudun bitki sterollerine ihtiyacı yoktur. Bu yüzden emilen az miktardaki sitosterol, bu ATP bağımlı ABCG5/G8 (sterolin) heterodimer pompası aracılığıyla bağırsaktan tekrar lümene ve karaciğerden safra yoluyla dışarıya fırlatılır.
- Mutasyon Sonucu (Sitosterolemi / Fitosterolemi): ABCG5 veya ABCG8 genlerinde mutasyon olduğunda, bitki sterolleri vücuttan atılamaz. Diyetle (bitkisel yağlar, kuruyemişler, avokado vb.) alınan tüm sitosteroller kanda ve dokularda masif olarak birikir.
“Ayırıcı Tanı” Spotları
Sitosterolemi, klinik olarak Ailesel Hiperkolesterolemi (FH) ile çok sık karışır çünkü her ikisinde de erken yaşta tendon ksantomları, koroner arter hastalığı ve yüksek lipid paneli görülür. Sorularda bu ikisini ayırmanızı sağlayacak kilit ipuçları şunlardır:
- Plazma Sterol Düzeyleri: Klasik lipid paneli laboratuvarda sitosterol ile kolesterolü ayırt edemez, ikisini de “kolesterol” olarak ölçer ve toplam değer çok yüksek çıkar. Kesin tanı için kromatografi ile kanda sitosterol/fitosterol düzeyinin yüksek olduğunun gösterilmesi gerekir.
- Diyet Yanıtı: Ailesel hiperkolesterolemi hastaları diyete çok dirençlidir (çünkü sorun karaciğerdeki LDL reseptör yetersizliğidir). Ancak Sitosterolemi hastaları diyet değişikliğine (bitkisel yağların kısıtlanmasına) inanılmaz hızlı ve radikal bir olumlu yanıt verir, lipid seviyeleri hızla düşer.
- Tedavi Seçimi: Sitosterolemi tedavisinde statinlerin yeri neredeyse yoktur. En efektif ve spesifik ilaç, emilim kapısını kapatan Ezetimib‘dir.
8 yaşında erkek çocuk diz ve dirsek ağrısı ile başvuruyor. Fizik muayenede Aşil tendonunda ve göz kapağında sarımsı nodüler ksantomlar izleniyor. Laboratuvar LDL: 273 Trigliserid: 108 Sitosterol: 87 Bu hastadaki duruma hangisi neden olmuştur?
A) LDL reseptör fazlalığı nedeniyle kolesterol klirensinin azalması
B) Apolipoprotein B sentez bozukluğu
C) NPC1L1 taşıyıcısı eksikliği
D) ABCG5/ABCG8 taşıyıcılarının fonksiyon kaybı (Doğru Cevap)
E) HMG-CoA redüktaz aktivitesinde artış