Aşağıdaki anti-viral ilaçlardan hangisi, dirençli HSV ve CMV tedavisinde kullanılan ve viral veya konak kinaz enzimleri ile aktivasyona ihtiyaç duymayan ilaçtır?
A) Asiklovir
B) Gansiklovir
C) İdoksuridin
D) Sidofovir
E) Foskarnet
Doğru cevap E) Foskarnet‘tir.
Foskarnet, inorganik bir pirofosfat analoğudur. Çoğu antiviralin aksine aktifleşmek (fosforilasyon) için ne viral bir enzime ne de konak (insan) kinaz enzimine ihtiyaç duyar. Hedef hücreye girer ve doğrudan viral DNA polimerazın (veya HIV’de revers transkriptazın) pirofosfat bağlama bölgesine yapışarak enzimi bloke eder.
Bu özelliği sayesinde, aktivasyon enzimleri (Timidin kinaz veya UL97) mutasyona uğradığı için Asiklovir veya Gansiklovir‘e direnç geliştirmiş olan zorlu HSV ve CMV enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılır.
Soruyu okurken birçok kişinin aklına ilk olarak Sidofovir gelmiş olabilir ancak kritik bir fark vardır:
Sidofovir bir nükleoTid analoğudur (yapısında zaten bir fosfat bulunur). Bu yüzden aktifleşmek için viral kinaza ihtiyaç duymaz (dirençli virüslerde bu yüzden etkilidir).
Ancak, Sidofovir’in tam olarak aktifleşip (trifosfat formuna gelip) polimeraza etki edebilmesi için hücre içindeki konak (insan) kinaz enzimleri tarafından iki kez daha fosforile edilmesi (aktive edilmesi) zorunludur. * Soru kökü “veya konak kinaz enzimleri ile aktivasyona ihtiyaç duymayan” dediği için Sidofovir elenir.
Diğer Seçeneklerin Durumu (NükleoZid Analogları)
A) Asiklovir ve B) Gansiklovir: Bunlar nükleoZid analoglarıdır (fosfatsızdırlar). Aktif hale gelmek için toplam üç kez fosforile olmaları (kinaz enzimi kullanmaları) gerekir. İlk fosforilasyonu virüsün kendi enzimi (HSV’de Timidin kinaz, CMV’de UL97 kinaz), son iki fosforilasyonu ise konak hücrenin enzimleri yapar. Virüs kendi enzimini mutasyona uğratırsa bu ilaçlar etkisiz kalır (direnç gelişir).
Sınav Spotu (Foskarnet Yan Etkileri): Foskarnet’in sınavda sorulan en meşhur yan etkisi ciddi nefrotoksisite ve buna bağlı gelişen şiddetli elektrolit bozukluklarıdır (Hipokalsemi, hipomagnezemi, hipokalemi). Hastalarda hipokalsemiye bağlı nöbetler (havale) görülebilir. Hastaya ilaç sıvı ile yüklenerek verilmelidir.