Altmış beş yaşında erkek hasta, eşi tarafından uyku sırasında şiddetli horlama, nefes durmaları, zaman zaman da ani sıçramalar ve bağırmalarla uyanma yakınmalarıyla getirildi. Son aylarda yutma güçlüğü, dengesizlik ve unutkanlık yakınmaları da olduğu öğrenildi. Muayenesinde yavaş konuşma, hafif ataksi ve vertikal bakış kısıtlılığı bulundu. Polisomnografide REM uykusunda davranış bozukluğu ve ağır obstrüktif uyku apnesi saptandı. Beyin MRG’si normal, serumda anti-IgLON5 antikoru pozitif bulundu.
Bu hastalığın patofizyolojisinde aşağıdaki mekanizmalardan hangisi en olasıdır?
a) Dopaminerjik nöron dejenerasyonu ve Lewy cisimcikleri birikimi
b) NMDA reseptörlerine karşı antikor aracılı otoimmünite
c) Tau proteini birikimi ile ilişkili nörodejenerasyon
d) Oligodendrositlere karşı hücresel immün yanıt
e) AQP4 (Akuaporin-4) antikorlarının neden olduğu astrositik hasar
Bu sorunun doğru cevabı c) Tau proteini birikimi ile ilişkili nörodejenerasyon şıkkıdır.
Klinik ve Patofizyolojik Analiz
Vakada tarif edilen tablo, klinik özellikleri son yıllarda tanımlanan spesifik bir sendrom olan Anti-IgLON5 Hastalığı‘nın çok tipik bir sunumudur.
IgLON5, nöronal hücre adezyon molekülüdür.
Anti-IgLON5 hastalığı, tıp dünyasında otoimmünite ile nörodejenerasyon arasında köprü kuran ilk ve en eşsiz hastalıklardan biri olarak kabul edilir. Nedenleri ve patofizyolojisi şu şekildedir:
- Eşsiz Mekanizma: Hastaların kanında ve beyin omurilik sıvısında (BOS) IgLON5 adlı hücre yüzey proteinine karşı antikorlar (otoimmünite) bulunur. Ancak, hastaların nöropatolojik otopsi incelemelerinde inflamasyondan (iltihaptan) ziyade, beyin sapı, hipotalamus ve hipokampus gibi spesifik bölgelerde hiperfosforile tau proteini birikimi (nörodejenerasyon/taupati) saptanmıştır. Yani bu hastalık, antikorların tetiklediği primer bir taupatidir.
- Klinik Dörtlü: Klasik olarak 1) Belirgin uyku bozuklukları (ağır obstrüktif uyku apnesi, stridor, REM uykusu davranış bozukluğu), 2) Bulber sendrom (yutma güçlüğü, ses kısıklığı), 3) Yürüme bozukluğu (ataksi) ve 4) Kognitif gerileme (unutkanlık, demans) tablosuyla ilerler. Göz hareketlerinde kısıtlılık da (vertikal bakış paralizisi) sık görülür.
Diğer Şıkların Elenme Nedenleri:
- a) Dopaminerjik nöron dejenerasyonu ve Lewy cisimcikleri birikimi: Bu patofizyoloji Parkinson hastalığı, Lewy Cisimcikli Demans veya Multipl Sistem Atrofisi (alfa-sinükleinopatiler) için geçerlidir. Anti-IgLON5 bir alfa-sinükleinopati değil, bir taupatidir.
- b) NMDA reseptörlerine karşı antikor aracılı otoimmünite: Anti-NMDA reseptör ensefalitini tanımlar. Genellikle genç kadınlarda; psikiyatrik semptomlar (hezeyanlar, halüsinasyonlar), nöbetler ve sıklıkla over teratomu ile seyreden akut/subakut bir tablodur.
- d) Oligodendrositlere karşı hücresel immün yanıt: Multipl Skleroz (MS) gibi demiyelinizan hastalıkların klasik patofizyolojik mekanizmasıdır.
- e) AQP4 antikorlarının neden olduğu astrositik hasar: Nöromiyelitis Optika (NMO) spektrum bozukluklarının mekanizmasıdır. Ciddi optik nevrit ve uzun segment transvers miyelit ile karakterizedir. Uyku bozuklukları veya tau birikimi yapmaz.