İlaçla ilişkili p-ANCA (Miyeloperoksidaz – MPO) pozitifliği, genellikle ilaca bağlı gelişen vaskülit (AAV – ANCA-associated vasculitis) tablolarında karşımıza çıkar. Bu durum, ilacın bağışıklık sistemini tetikleyerek nötrofil sitoplazmasına karşı antikor üretimine neden olmasıyla karakterizedir.

Klinik pratikte bu tabloya en sık yol açan ilaçlar şunlardır:

1. En Sık Neden Olan İlaçlar

• Propiltiourasil (PTU): Hipertiroidi tedavisinde kullanılır. p-ANCA pozitifliği ve ilaca bağlı vaskülit denince akla gelen ilk ve en önemli ajandır.
• Hidralazin: Antihipertansif (vazodilatör) bir ilaçtır. Hem ilaca bağlı Lupus (Drug-induced Lupus) hem de p-ANCA pozitif vaskülit yapma potansiyeli çok yüksektir.
• Minosiklin: Özellikle akne tedavisinde uzun süreli kullanılan bir tetrasiklin türevidir.
• Allopurinol: Gut tedavisinde kullanılan bu ajan, sistemik vaskülit tablolarını tetikleyebilir.

2. Diğer Potansiyel Ajanlar

• D-Penisilamin: Wilson hastalığı ve romatoid artrit tedavisinde (eskiden) kullanılan bir ajandır; ağır renal tutulumlu vaskülit yapabilir.
• Levamizol (Kokain ile kontamine): Sokak kokainine hacim artırmak için eklenen levamizol, karakteristik olarak p-ANCA ve c-ANCA’nın beraber pozitif olduğu, purpura fulminans ve kulak kepçesi nekrozu ile giden ağır tablolar yaratır.
• Anti-TNF Ajanlar: Nadiren de olsa vaskülitik süreçleri tetikleyebilirler.

Patofizyoloji ve Ayırıcı Tanı

İlaca bağlı p-ANCA pozitifliğinde, idiyopatik mikroskobik polianjite (MPA) göre bazı farklar izlenir:

• Multi-antijenite: Sadece MPO’ya karşı değil, aynı zamanda elastaz, laktoferrin ve katepsin G gibi diğer nötrofil granüllerine karşı da antikorlar (p-ANCA paterni içinde) saptanabilir.
• Klinik Seyir: Genellikle ilacın kesilmesiyle antikor titresi düşer ve klinik tablo geriler. Ancak ağır böbrek tutulumu (pauci-immune glomerulonefrit) gelişmişse immünsüpresif tedavi gerekebilir.

Stratejik Not

Sınavlarda “Hipertiroidi tedavisi alan bir hastada gelişen böbrek yetmezliği, akciğer kanaması ve p-ANCA pozitifliği” soruluyorsa, sorumlu ilaç hemen her zaman Propiltiourasil (PTU)‘dir. Ayırıcı tanıda, idiyopatik formdan farkı genellikle anti-histon antikorlarının da pozitif olabilmesidir.

En klasik p-ANCA pozitifliği yapan ilaçlar