Elektrodermal Aktivite (EDA), cildin elektriksel özelliklerindeki değişimlerin (direnç veya iletkenlik) ölçülmesidir. Eskiden “Galvanik Deri Yanıtı” (GSR) olarak bilinen bu parametre, doğrudan Sempatik Sinir Sistemi aktivitesini yansıtır. Çünkü ter bezlerinin (ekrin bezler) innervasyonu sadece sempatik lifler tarafından sağlanır.
Ölçüm Mekanizması: İletkenlik ve Ter Bezleri
EDA ölçümü, ter bezlerinin (özellikle el ayası ve ayak tabanındaki ekrin bezler) doluluğuna dayanır.
- Mekanizma: Sempatik sistem uyarıldığında ter bezleri dolar. Su iyi bir iletken olduğu için cildin elektriksel iletkenliği (Conductance) artar, direnci (Resistance) düşer.
- Ölçüm Birimi: Genellikle Microsiemens ($\mu S$) kullanılır.
EDA’nın Bileşenleri
Ölçüm sırasında elde edilen grafik iki ana kısımdan oluşur:
- Tonik Aktivite (SCL – Skin Conductance Level): Arka plandaki bazal iletkenlik seviyesidir. Uzun süreli stres, uyanıklık ve genel arousal (uyarılmışlık) durumunu yansıtır.
- Fazik Aktivite (SCR – Skin Conductance Response): Belirli bir uyarana (ani ses, acı, emosyonel görsel) verilen anlık tepkilerdir. Saniyeler içinde yükselir ve söner.
Uygulama ve Sensör Yerleşimi
EDA sensörleri, ekrin ter bezlerinin en yoğun olduğu bölgelere yerleştirilir:
- En Yaygın Bölgeler: İşaret ve orta parmağın distal fallanksları veya el ayasının (thenar/hypothenar) bölgeleri.
- Alternatif: Hareket gerektiren durumlarda ayak tabanı (medial bölge) tercih edilebilir.
Klinik ve Cerrahi Araştırma Alanları
- Ağrı Ölçümü: Hastanın subjektif beyanı yerine, nosiseptif uyaranlara verilen sempatik yanıtı EDA ile objektif olarak izlemek mümkündür. (Özellikle yoğun bakımda sedate hastalarda).
- Anestezi Derinliği: Bazı çalışmalarda EDA, cerrahi stresin ve anestezi derinliğinin takibi için EEG tabanlı sistemlere (BIS gibi) yardımcı bir parametre olarak önerilmektedir.
- Psikofizyoloji: Panik atak, anksiyete bozuklukları ve yalan makinesi (poligraf) testlerinin temel taşıdır.
Karıştırıcı Faktörler (Artefaktlar)
Ölçüm sırasında dikkat edilmesi gereken teknik kısıtlar:
- Ortam Sıcaklığı ve Nem: Terlemeyi doğrudan etkilediği için standardize edilmelidir.
- Hareket: Elektrot yerinden oynarsa grafikte keskin sapmalar (noise) oluşur.
- İlaçlar: Antikolinerjik ilaçlar sempatik yanıtı baskılayarak EDA’yı yapay olarak düşürebilir.
Özet Karşılaştırma
| Parametre | Ne Ölçer? | Klinik Anlamı |
| SCL (Tonik) | Bazal Terleme | Genel stres düzeyi / Uyanıklık |
| SCR (Fazik) | Anlık Tepki | Duygusal/Fiziksel uyarana yanıt |
| Yüksek EDA | Artmış Sempatik Tonus | Stres, Ağrı, Anksiyete |
| Düşük EDA | Azalmış Sempatik Tonus | Rahatlama, Uyku, Sedasyon |
Elektrodermal Aktivite (EDA) Ölçümü
(Galvanik Cilt Yanıtı – GSR)
Tanım
EDA, derinin elektriksel iletkenliğindeki değişimlerin ölçülmesidir.
Sempatik sinir sistemi aktivitesinin (özellikle terleme) göstergesidir.
Fizyoloji
- Ekrin ter bezleri sempatik kolinerjik uyarılır
- Ter ↑ → cilt direnci ↓ / iletkenlik ↑
Bu yüzden: stres, korku, ağrı → EDA ↑
Ölçülen parametreler
1) Skin Conductance Level (SCL)
- Tonic (bazal) aktivite
- Uzun süreli değişim
2) Skin Conductance Response (SCR)
- Phasic (ani yanıt)
- Uyarana bağlı pikler
Nasıl ölçülür?
- Elektrotlar:
- Avuç içi / parmak uçları
- Düşük voltaj uygulanır
- İletkenlik (µS – microsiemens) ölçülür
Kullanım alanları
1) Psikofizyoloji
- Stres
- Anksiyete
- Duygusal yanıt
2) Poligraf (yalan makinesi)
klasik kullanım
3) Nöroloji / psikiyatri
- Otonom disfonksiyon
- ADHD, otizm araştırmaları
4) Ağrı ve anestezi
- Nociception monitorizasyonu
Kritik noktalar
- Sadece sempatik aktiviteyi ölçer
- Parasempatik ile ilişkili değildir
- Ter bezleri aracılıdır
EDA neyi gösterir?
“Otonom arousal (uyanıklık/stres)”
EDA yorumlama
| Durum | EDA |
|---|---|
| Stres | ↑ |
| Korku | ↑ |
| Ağrı | ↑ |
| Uyku | ↓ |
SINIRLAMALAR
- Çevre sıcaklığı etkiler
- Nem etkiler
- Bireysel farklılıklar
“EDA, sempatik sinir sistemine bağlı terleme değişikliklerini ölçer”