Lakrimal bez tümörleri, gözyaşı bezinden köken alan ve orbital üst-dış (superotemporal) bölgede kitle ile kendini gösteren nadir ama klinik açıdan kritik lezyonlardır.
Temel olarak epitelyal (primer) ve lenfoproliferatif / inflamatuvar gruplara ayrılır.
Anatomik Yerleşim
- Yer: Orbita üst-dış kadran
- Klinik sonuç: glob aşağı ve içe itilmesi (inferonazal deplasman)
- Sık bulgu: S-şekilli üst kapak deformitesi
Tümör Sınıflaması
1-Benign Epitelyal Tümörler
Pleomorfik Adenom (en sık)
- Yavaş büyüyen, ağrısız kitle
- Psödokapsüllü
- Uzun süre asemptomatik olabilir
Kritik uyarı:
- Biyopsi yapılması kapsül rüptürüne → rekürrens ve malign transformasyon (karsinoma ex pleomorfik adenom) riskine yol açabilir
2-Malign Epitelyal Tümörler
Adenoid Kistik Karsinom (en sık malign)
- Hızlı büyüme
- Şiddetli ağrı (perinöral invazyon!)
- Kemik invazyonu
- Erken metastaz eğilimi
Prognozu kötü, agresif seyirli
3-Lenfoproliferatif Lezyonlar
- Orbital lenfoma (çoğunlukla B hücreli)
- MALT lenfoma sık
Klinik:
- Daha “yumuşak”, diffüz kitle
- Ağrı genelde yok
- Sistemik hastalıkla ilişkili olabilir
4-İnflamatuvar (Psödotümör / Dakrioadenit)
- Akut/subakut başlangıç
- Ağrılı, kızarık şişlik
- Steroide dramatik yanıt
Klinik Ayırıcı Tanı (Pratik)
| Özellik | Benign | Malign |
| Büyüme | Yavaş | Hızlı |
| Ağrı | Yok | Var (özellikle ACC) |
| Kemik tutulumu | Yok | Var |
| Deplasman | Düzenli | Düzensiz |
| Prognoz | İyi | Kötü |
Tanı Yaklaşımı
1-Görüntüleme
- Orbital BT: kemik erozyonu
- MR: yumuşak doku + perinöral yayılım
2-Biyopsi yaklaşımı
- Pleomorfik adenomda → direkt eksizyon (biyopsi yok!)
- Şüpheli malign/lenfoma → insizyonel biyopsi
Tedavi
Pleomorfik adenom
- En bloc eksizyon (kapsül bozulmadan)
Adenoid kistik karsinom
- Radikal cerrahi (orbitotomi ± ekzenterasyon)
- Radyoterapi ± kemoterapi
Lenfoma
- Radyoterapi ± kemoterapi
- Sistemik değerlendirme şart
İnflamatuvar
- Steroid ± immünsupresyon
Klinik “Red Flag” Uyarıları
- Ağrı + hızlı büyüme → malignite düşün
- Üst kapakta S deformitesi → lakrimal bez kitlesi
- Kemik erozyonu → agresif tümör
- Pleomorfik adenomda biyopsi → yapılmamalı
Klinik Özet
- En sık benign: Pleomorfik adenom
- En sık malign: Adenoid kistik karsinom
- Yer: Superotemporal orbita
- Deplasman: Aşağı + içe
- Tanı: BT + MR
- Tedavi: Cerrahi ± onkolojik tedavi