1) Pnömokok: ilk tercih

67 yaşında, KOAH’ı olan, pnömokok aşı öyküsü bilinmeyen erkek hasta poliklinikte değerlendirilüyor. Aşılamayı en kısa ve en tamamlayıcı biçimde yapmak istiyorsunuz. En uygun yaklaşım hangisidir?

A) PCV13 bugün, 1 yıl sonra PPSV23
B) PPSV23 bugün, 1 yıl sonra PCV15
C) PCV20 tek doz
D) PCV15 bugün, 5 yıl sonra PPSV23
E) Sadece PPSV23 tek doz

Doğru cevap: C) PCV20 tek doz

Açıklama: Güncel CDC önerisine göre 50 yaş ve üzerindeki erişkinlerde, daha önce hiç konjuge pnömokok aşısı yapılmamışsa veya öykü bilinmiyorsa PCV15, PCV20 veya PCV21 uygulanabilir. Eğer PCV20 veya PCV21 seçilirse seri tamamlanmış olur; ek PPSV23 gerekmez. Eğer PCV15 seçilirse ardından PPSV23 gerekir. Bu nedenle “en kısa ve tamamlayıcı” seçenek PCV20’dir.

2) Pnömokok: PCV15 sonrası aralık

72 yaşında, multipl miyelomu olan hastaya 2 ay önce PCV15 yapılmıştır. Şimdi PPSV23 planlanmaktadır. En doğru ifade hangisidir?

A) PPSV23 için en az 5 yıl beklenmelidir
B) PPSV23 artık hiç yapılmaz
C) PPSV23 normalde 1 yıl sonra yapılır; immünkompromize hastada minimum 8 hafta aralık kullanılabilir
D) PPSV23 yalnız 65 yaş altına yapılır
E) PPSV23 yerine yeniden PCV15 yapılmalıdır

Doğru cevap: C)

Açıklama: Erişkinlerde PCV15 sonrası PPSV23 standartta en az 1 yıl sonra uygulanır. Ancak immünkompromize durum, BOS kaçağı veya koklear implant varlığında minimum 8 hafta aralık kullanılabilir. Multipl miyelom immünkompromize durum olduğundan bu istisna uygulanabilir.

3) Pnömokok: eski seri sonrası ek gereklilik

69 yaşındaki hastaya 62 yaşında yalnız PPSV23 yapılmış. Başka pnömokok aşısı yok. Güncel yaklaşıma göre en uygun öneri hangisidir?

A) Artık pnömokok aşısı gerekmez
B) 1 doz PCV20 veya PCV21 ya da PCV15 yapılabilir; bundan sonra ek PPSV23 gerekmez
C) Sadece 1 doz daha PPSV23 yapılır
D) Önce PCV13, sonra PPSV23
E) Ancak 75 yaşına gelince yeniden değerlendirilir

Doğru cevap: B)

Açıklama: Daha önce yalnız PPSV23 almış erişkine, son PPSV23’ten en az 1 yıl sonra PCV15, PCV20 veya PCV21 verilebilir. Bu durumda ek PPSV23 önerilmez. Bu soru özellikle “PPSV23 aldıysa işi bitti” tuzağı için önemlidir.

4) RSV: yaş ve risk mantığı

66 yaşında, stabil hipertansiyon dışında önemli ek hastalığı olmayan kadın hasta RSV aşısını soruyor. Güncel öneriye göre en doğru yaklaşım hangisidir?

A) 60 yaş üstündeki herkes her yıl RSV aşısı olmalıdır
B) 65 yaş üstündeki herkes tek doz RSV aşısı olmalıdır
C) 75 yaş ve üzerindeki tüm erişkinlere tek doz; 50–74 yaşta ise ancak ciddi RSV riski artıran durum varsa önerilir
D) RSV aşısı yalnız huzurevinde kalanlara yapılır
E) RSV aşısı yalnız immünsuprese hastalara yapılır

Doğru cevap: C)

Açıklama: CDC, tüm 75 yaş ve üzeri erişkinlere tek doz RSV aşısı önermektedir. Ayrıca 50–74 yaş grubunda, ağır RSV hastalığı riskini artıran belirli durumlar varsa yine tek doz önerilir. Basitçe “65 yaş üstü herkese RSV” şeklinde bir öneri yoktur.

5) RSV: yıllık mı, tek doz mu?

78 yaşında, geçen sonbaharda RSV aşısı yapılmış erkek hasta bu yıl yeniden yaptırması gerekip gerekmediğini soruyor. En doğru yanıt hangisidir?

A) Evet, RSV aşısı influenza gibi her yıl yinelenir
B) Evet, ama yalnız KOAH varsa
C) Hayır, güncel öneri tek doz RSV aşısıdır; yıllık aşı değildir
D) Hayır, çünkü 75 yaş üstünde RSV kontrendikedir
E) Yalnız pnömokok ile birlikte yapılırsa gerekir

Doğru cevap: C)

Açıklama: Güncel CDC kılavuzuna göre erişkin RSV aşısı şimdilik yıllık bir aşı değildir; uygun erişkine tek doz önerilmektedir. İleride ek doz gereksinimi değişebilir, ancak mevcut öneri bu yöndedir.

6) İnfluenza: yaşlıda tercihli aşı

81 yaşındaki huzurevi sakini için influenza aşısı planlanıyor. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) 65 yaş üstünde canlı atenüe influenza aşısı tercih edilir
B) 65 yaş üstünde standart doz aşılar, yüksek doz/adjuvanlı aşılara üstün bulunmuştur
C) 65 yaş üstünde yüksek doz inaktif, rekombinant veya adjuvanlı influenza aşıları tercihli önerilir
D) 65 yaş üstünde influenza aşısı 2 yılda bir yapılır
E) 65 yaş üstünde yalnız pnömokok yapılır, influenza gerekli değildir

Doğru cevap: C)

Açıklama: CDC/ACIP, 65 yaş ve üzerindeki erişkinlerde üç aşıyı tercihli görmektedir: yüksek doz inaktive influenza aşısı (HD-IIV3), rekombinant influenza aşısı (RIV3) ve adjuvanlı inaktive influenza aşısı (aIIV3). Ancak bunlardan hiçbiri yoksa, herhangi bir uygun yaş aşısı ile yine aşılanmalıdır; fırsat kaçırılmaz.

7) Zoster: geçirilmiş zona sonrası yaklaşım

73 yaşındaki kadın hasta 2 yıl önce zona geçirdiğini, bu nedenle artık aşıya gerek olmadığını söylüyor. En uygun yaklaşım hangisidir?

A) Zona geçirenlere artık zoster aşısı yapılmaz
B) 50 yaş üstünde, daha önce zona geçirmiş olsa da 2 doz rekombinant zoster aşısı önerilir
C) Aşı yalnız 80 yaş üstüne yapılır
D) Zoster aşısı canlı olduğu için yaşlıda kontrendikedir
E) Önce VZV serolojisi bakılmadan aşı yapılamaz

Doğru cevap: B)

Açıklama: CDC, 50 yaş ve üzerindeki immünkompetan erişkinlere 2 doz Shingrix önermektedir; kişi daha önce zona geçirmiş olsa bile aşılanır. Ayrıca rutin olarak önceden varisella öyküsü/serolojisi taraması gerekmez. Bu soru “hastalığı geçirdi, artık gerekmez” yanılgısını test eder.

8) Zoster: immünsuprese erişkin

58 yaşında böbrek nakilli hasta poliklinikte görülüyor. 1 yıl önce zona geçirmiş. Zoster aşısı için en doğru ifade hangisidir?

A) 50 yaş altı olduğu için asla önerilmez
B) İmmünsuprese hastalarda zoster aşısı kontrendikedir
C) Hastalık öyküsü olsa bile, immünsuprese erişkinlerde 19 yaş ve üstünde 2 doz rekombinant zoster aşısı önerilir
D) Canlı zoster aşısı tercih edilir
E) Önce VZV IgG negatifliği gösterilmelidir

Doğru cevap: C)

Açıklama: Rekombinant zoster aşısı (RZV, Shingrix), immün yetmezliği veya immünsüpresyonu olan 19 yaş ve üzeri erişkinlerde de önerilir. Önceden zona geçirmiş olmak bu öneriyi ortadan kaldırmaz. Bu ayrıntı sık sınav tuzağıdır.

9) Td/Tdap: rapel mantığı

76 yaşında erkek hasta, en son 14 yıl önce tetanoz aşısı olduğunu hatırlıyor; erişkin dönemde hiç Tdap yaptırmadığını belirtiyor. Bugün için en uygun yaklaşım hangisidir?

A) Sadece Td yapılır, Tdap erişkine gerekmez
B) Bir doz Tdap yapılır; sonra Td veya Tdap her 10 yılda bir rapel sürdürülür
C) Önce 3 doz Tdap gerekir
D) 65 yaş sonrası boğmaca bileşenli aşı verilmez
E) Ancak yara gelişirse aşı yapılır

Doğru cevap: B)

Açıklama: CDC erişkinlerde en az bir kez Tdap verilmesini, ardından her 10 yılda bir Td veya Tdap rapelini önermektedir. Bu yaşta Tdap verilmez düşüncesi yanlıştır.

10) Hepatit B ve COVID-19: yaşlıda risk temelli yorum

67 yaşında hemodiyalize giren erkek hasta için aşı danışmanlığı isteniyor. Hepatit B aşı öyküsü yok, 2025–2026 sezonunda henüz COVID-19 aşısı da olmamış. Aşağıdakilerden hangisi en doğrudur?

A) 60 yaş üstünde HepB artık önerilmez; COVID-19 yalnız gençlere önerilir
B) 60 yaş üstünde HepB yalnız istek olursa yapılır; hemodiyaliz risk faktörü sayılmaz
C) Hemodiyaliz, HepB için net risk endikasyonudur; ayrıca 2025–2026 COVID-19 aşısı da risk-fayda değerlendirmesiyle önerilir
D) COVID-19 aşısı yalnız önceki sezon aşısız olanlara yapılır
E) 65 yaş üstünde COVID-19 ve HepB birlikte düşünülemez

Doğru cevap: C)

Açıklama: 60 yaş ve üzerindeki, HepB için risk faktörü olan erişkinlere HepB aşısı önerilir; hemodiyaliz bu açıdan güçlü bir risk durumudur. Ayrıca CDC’nin 2025–2026 rehberinde COVID-19 aşısı tüm yaşlar için shared clinical decision-making çerçevesinde önerilir; ileri yaş ve ek hastalık varlığında risk-fayda dengesi aşı lehine güçlenir.

Çok yüksek getirili kısa tekrar

En sınavlık cümleler şunlardır:

• Pnömokokta 50 yaş ve üzeri erişkinde aşı öyküsü yoksa PCV20/PCV21 tek başına seri tamamlayabilir; PCV15 seçilirse PPSV23 gerekir.
• RSV aşısı yıllık değildir; güncel olarak 75+ herkese tek doz, 50–74 yaşta risk varsa tek doz önerilir.
• Shingrix, 50+ herkese 2 doz; daha önce zona geçirmiş olmak engel değildir. İmmünsuprese erişkinde 19+ yaşta da önerilir.
• 65+ yaşta influenza için yüksek doz, rekombinant veya adjuvanlı aşılar tercihli önerilir; ama yoksa herhangi bir uygun aşıyla yine aşı yapılır.
• Tdap erişkinde en az bir kez, sonra Td/Tdap her 10 yılda bir.

Yaşlı bireylerde immünosenesans nedeniyle enfeksiyonlara yatkınlık artar. Aşılama; mortalite ve morbiditeyi azaltan en etkili koruyucu yaklaşımlardan biridir.

A) Temel aşılar (her yaşlı için önerilenler)

1. Grip aşısı

• İnfluenza aşısı
• Her yıl (yıllık)
• Tercihen sonbaharda (Ekim–Kasım)

2. Pnömokok aşısı

• Pnömokok Enfeksiyonu

Güncel yaklaşım:

Tek doz konjuge aşı:

• PCV20 (tercih edilen)

Alternatif:

• PCV15 → 1 yıl sonra PPSV23

3. Zona (Herpes zoster) aşısı

• Herpes Zoster aşısı
• 2 doz (0 ve 2–6 ay)
• Rekombinant aşı (tercih edilir)
• Daha önce zona geçirmiş olsa bile yapılır

4. Td / Tdap

• **Tetanoz – **Difteri – Boğmaca
• Her 10 yılda bir rapel
• En az bir kez Tdap yapılmış olmalı

B) Risk gruplarına göre aşılar

1. Kronik hastalığı olanlar

(DM, KOAH, kalp hastalığı, böbrek hastalığı)

Ek olarak:

• İnfluenza (mutlaka)
• Pnömokok (öncelikli)

2. İmmünsüpresif hastalar

• Kemoterapi, steroid, organ nakli

Canlı aşılar kontrendike

• İnaktif aşılar yapılır
• Zoster → rekombinant tercih

3.Seyahat edenler

• Hepatit A / B
• Tifo
• Sarı humma (duruma göre)

4.Hepatit aşıları

Hepatit B

• Riskli bireylere önerilir

Hepatit A

• Riskli gruplarda

Özet takvim

• Yaşlıda en önemli aşılar: influenza + pnömokok + zona
• Pnömokokta güncel yaklaşım: PCV20 tek doz
• Zona aşısı canlı değil → güvenli (rekombinant)
• Tdap en az 1 kez yapılmalı
• Her yıl grip aşısı unutulmaz

Kontrendikasyonlar

• Ciddi alerjik reaksiyon öyküsü
• Canlı aşılar:
  • İmmünsüpresyonda verilmez
• Ateşli hastalıkta ertelenir

Klinik ipucu

65 yaş üstü + kronik hastalık = mutlaka pnömokok + influenza

Zona aşısı → nöropatik ağrı komplikasyonunu önler (postherpetik nevralji)

Tek cümle özeti

Yaşlıda aşılama; özellikle influenza, pnömokok ve zona aşılarını içeren, mortaliteyi belirgin azaltan temel koruyucu sağlık uygulamasıdır.