Tersiyer HPT (tHPT), kronik böbrek yetmezliği ve önceden var olan sHPT ‘li hastalarda hiperkalsemi gelişimiyle birlikte otonom olarak PTH’nın aşırı üretimini ifade eder. tHPT başarılı böbrek naklinden sonra devam eden veya oluşan HPT’yi tanımlamak için de kullanılır. sHPT altta yatan sorunun düzeltilmesiyle tersine çevrilebilir (örn. kronik böbrek yetmezliği için böbrek nakli).
Ancak, kronik olarak uyarılan bezler zaman zaman otonom hale gelebilir ve başarılı böbrek naklinden sonra bile hiperkalseminin devam etmesine veya tekrarlamasına neden olarak tHPT ‘ye yol açabilir. tHPT’li hastalarda serum kalsiyum ve intakt PTH seviyeleri yüksektir. sHPT birçok hastada nakilden sonra düzelirken; klinik durum hastaların %25 kadarında nakilden 1 yıl sonra diffüz ve nodüler hiperplazi şeklinde devam etmektedir.
Hastalarda patolojik kırıklar, kemik ağrısı ve kötüleşen kemik hastalığı, böbrek taşları, peptik ülser hastalığı, pankreatit ve mental durum değişiklikleri gibi pHPT’ye benzer sorunlara neden olabilir. Böbrek nakli alıcılarında uzun süreli PTH artışı; kemik kaybı riskinin artması, allotransplant sağ kalımının azalması ve hastanın sağ kalımının azalması ile ilişkilidir. tHPT için iki tedavi seçeneği vardır. Bunlar sinakalset ile tıbbi tedavi ve paratiroidektomidir.
Paratiroidektominin ameliyattan 1 yıl sonra kalsiyum ve PTH seviyelerini normale döndürmede sinakalsetten daha üstün olduğu ve allotransplant başarısızlığı oranlarını düşürdüğü gösterilmiştir. Ameliyatla elde edilen sonuçlarda iyileşmeye rağmen, tHPT’li hastaların yalnızca %7’si paratiroidektomiye girmektedir. tHPT ‘de paratiroidektomi endikasyonları arasında kalıcı hiperkalsemi veya hiperkalsiüri, böbrek fosfor kaybı, düşük kemik mineral yoğunluğu, nefrokalsinozis, semptomatik hastalık ve görüntülemede büyümüş paratiroidler yer alır.