CTC (Circulating Tumor Cells); Primer tümörden koparak periferik kana geçen canlı tümör hücreleri
Metastazın biyolojik temeli: invazyon, intravazasyon, dolaşımda yaşam, ekstravazasyondur.
KLİNİK ÖNEM
| Kullanım | Açıklama |
|---|---|
| Prognoz | CTC ↑ → kötü sağkalım |
| Tedavi takibi | Tedaviye yanıt ↓CTC |
| Minimal rezidüel hastalık | Mikrometastaz göstergesi |
| Moleküler analiz | Hedef tedavi (HER2, EGFR vs) |
TESPİT YÖNTEMLERİ
1. EpCAM-temelli yakalama
En klasik yöntemdir. Epitel hücre adezyon molekülü (EpCAM) üzerinden yakalama esasına dayanır.
FDA onaylı sistem:*** CellSearch system
Özellikği Epitel tümörler için iyi olup EMT geçiren hücreleri kaçırabilir
2. Fiziksel yöntemler
Boyut (filtrasyon) ve Yoğunluk (gradient) esasına dayanır.
Avantajı Marker bağımsız olmasıdır.
3. Moleküler yöntemler
RT-PCR (CK19, EpCAM mRNA) ve NGS
Hücreyi değil genetik materyali saptar
4-Mikroakışkan (microfluidic) sistemler
Yüksek hassasiyet, Kombine yaklaşım (fiziksel + biyolojik) lı sistemlerdir.
4. CTC ve ctDNA
| Özellik | CTC | ctDNA |
|---|---|---|
| Yapı | Canlı hücre | DNA parçaları |
| Fonksiyonel analiz | ✔ | ❌ |
| Kültür yapılabilir | ✔ | ❌ |
| Hassasiyet | Düşük | Daha yüksek |
| Klinik kullanım | Prognostik | Tanısal + moleküler |
EŞİK DEĞERLER *****
Özellikle metastatik meme / prostat / kolorektal kanserde: **** ≥5 CTC / 7.5 mL kan → kötü prognoz
CTC ≠ metastaz var demek değildir. Ama metastaz riski yüksektir
EpCAM negatif hücreler kaçabilir. EMT sonrası özellikle
**** EMT (Epithelial–Mesenchymal Transition) = Epitel hücrelerin polarite ve hücre-hücre adezyonunu kaybedip, mezenkimal fenotip kazanarak mobil ve invaziv hale gelmesidir.
ctDNA daha hassas ama CTC daha fonksiyonel
Liquid biopsy = CTC + ctDNA + exosome
ÖZOFAGUS KANSERİ İLE BAĞLANTI
CTC pozitifliği → lenf nodu metastazı ve kötü prognoz ile ilişkili
Neoadjuvan tedavi yanıtını öngörebilir
Postop rezidüel hastalık göstergesi olabilir
CTC, kanda dolaşan canlı tümör hücreleridir; prognoz ve tedavi yanıtını değerlendirmede kullanılır, en klasik yöntem EpCAM-temelli CellSearch sistemidir.