T-hücre bağlayıcı ( TCE ) veya Bi-spesifik T-hücre bağlayıcı ( BiTE ), kanser karşıtı ilaçlar olarak kullanılmak üzere araştırılan yapay bi-spesifik monoklonal antikorlar sınıfıdır . Konakçının bağışıklık sistemini, daha spesifik olarak T hücrelerinin sitotoksik aktivitesini , kanser hücrelerine karşı yönlendirirler. BiTE, Micromet AG’nin (Amgen Inc.’in tamamen sahip olduğu bir yan kuruluşu) tescilli ticari markasıdır.
TCE molekülleri, yaklaşık 55 kilodaltonluk tek bir peptit zinciri üzerinde, farklı antikorların iki tek zincirli değişken parçasından (scFv) veya dört farklı genin amino asit dizilerinden oluşan füzyon proteinleridir . scFv’lerden biri CD3 reseptörü aracılığıyla T hücrelerine, diğeri ise tümöre özgü bir molekül aracılığıyla tümör hücresine bağlanır.
Etki mekanizması
Diğer bispesifik antikorlar gibi ve sıradan monoklonal antikorların aksine, TCE’ler T hücreleri ile tümör hücreleri arasında bir bağlantı oluşturur. Bu, T hücrelerinin MHC I veya yardımcı uyarıcı moleküllerin varlığından bağımsız olarak perforin ve granzimler gibi proteinler üreterek tümör hücreleri üzerinde sitotoksik aktivite göstermesine neden olur . Bu proteinler tümör hücrelerine girer ve hücrenin apoptozunu başlatır .
Bu eylem, T hücrelerinin tümör hücrelerine karşı saldırıları sırasında gözlemlenen fizyolojik süreçleri taklit eder.
Klinik değerlendirme aşamasında veya klinik onay almış TCE’ler
Şu anda çeşitli TCE’ler, terapötik etkinliklerini ve güvenliklerini değerlendirmek üzere preklinik ve klinik çalışmalarda yer almaktadır.
1-Blinatumomab
Blinatumomab, T hücrelerini B hücrelerinin yüzeyinde bulunan CD19 reseptörleriyle birleştirir. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansı, bu tedaviyi Philadelphia kromozomu negatif, tekrarlayan veya dirençli akut lenfoblastik lösemiye sahip yetişkinler için onaylamıştır.
2-Glofitamab
Bu, bispesifik bir CD20 hedefli CD3 T hücresi bağlayıcısıdır. Mart 2023’te Kanada’da, Haziran 2023’te Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Temmuz 2023’te Avrupa Birliği’nde tıbbi kullanım için onaylanmıştır.
3-Mosunetuzumab
T hücrelerini aktive etmek için CD20 ve CD3’e çift özgüllükle bağlanır. Mosunetuzumab, Haziran 2022’de Avrupa Birliği’nde tıbbi kullanım için onaylanmıştır.
4-Solitomab
Solitomab , kolon, mide, prostat, yumurtalık, akciğer ve pankreas kanserlerinde ifade edilen EpCAM antijeni ile T hücrelerini birbirine bağlar.
5-Talquetamab
Talquetamab , Talvey markası altında satılan, multipl miyelom tedavisinde kullanılan insanlaştırılmış bir monoklonal antikordur . İki hedefli GPRC5D’ye yönlendirilmiş bir CD3 T hücresi bağlayıcısıdır. Talquetamab, iki hedefe karşı iki hedefli bir antikordur : bir T hücresi yüzey antijeni olan insan CD3 ve potansiyel antineoplastik aktiviteye sahip tümörle ilişkili bir antijen olan insan G-protein bağlı reseptör ailesi C grubu 5 üyesi D (GPRC5D). Talquetamab her iki hedefe de bağlanarak T hücrelerini tümör hücrelerine yaklaştırır ve sitotoksik bir T lenfosit yanıtına neden olur. Janssen Pharmaceuticals tarafından geliştirilmektedir .
En sık görülen yan etkiler arasında sitokin salınım sendromu , tat alma bozukluğu , tırnak bozukluğu, kas-iskelet ağrısı, deri bozukluğu, döküntü, yorgunluk, kilo kaybı, ağız kuruluğu, ateş , kserozis , disfaji , üst solunum yolu enfeksiyonu ve ishal yer almaktadır.
Talquetamab, Ağustos 2023’te hem Amerika Birleşik Devletleri’nde hem de Avrupa Birliği’nde tıbbi kullanım için onaylandı. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), bunu sınıfının ilk örneği bir ilaç olarak değerlendirmektedir .
6-Tarlatamab
Imdelltra markası altında satılan Tarlatamab , yaygın evre küçük hücreli akciğer kanserinin tedavisinde kullanılan bir kanser ilacıdır . Delta benzeri ligand 3 ve CD3’e bağlanan bispesifik bir T hücresi bağlayıcıdır .
En sık görülen yan etkiler arasında sitokin salınım sendromu, yorgunluk, ateş, tat alma bozukluğu, iştah azalması, kas-iskelet ağrısı ve kabızlık, anemi ve bulantı yer almaktadır.
Tarlatamab, Mayıs 2024’te Amerika Birleşik Devletleri’nde tıbbi kullanım için onaylandı. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), bunu sınıfının ilk ilacı olarak değerlendiriyor .
7-Tebentafusp
Klinik denemelerin ardından, Ocak 2022’de ABD FDA, rezeke edilemeyen veya metastatik üveal melanomlu HLA-A*02:01 pozitif yetişkin hastalar için tebentafusp’u ( gp100 peptidini hedefleyen bir BiTE) onayladı .
Tebentafusp, füzyon proteinleri için -fusp kelime kökünü kullanır çünkü tamamen antikor parçalarından oluşmaz. Bunun yerine, üç parçanın füzyonudur: T hücresi reseptörü α zinciri (sentetik insan), T hücresi reseptörü β zinciri (sentetik insan) ve anti-(insan cd3 antijeni) immünoglobulin (sentetik scFv parçası). Özellikle, T hücresi reseptörü kısmını HLA-A*02:01 tarafından sunulan gp100 parçasına ve ScFv kısmını CD3’e bağlanmak için kullanır.
8-Epcoritamab
Epkinly ve Tepkinly marka adları altında satılan Epcoritamab , diffüz büyük B hücreli lenfoma tedavisinde kullanılır . Epcoritamab, bispesifik bir CD20 yönlendirmeli CD3 T hücresi bağlayıcıdır.
Epcoritamab, Mayıs 2023’te Amerika Birleşik Devletleri’nde , Eylül 2023’te Avrupa Birliği’nde, Ekim 2023’te Birleşik Krallık’ta ve Aralık 2023’te Kanada’da tıbbi kullanım için onaylandı.