| ip | İsim | Temel Özellik (Dışkı Formu) |
| İBS-C | Konstipasyon Baskın | Dışkıların >%25’i Tip 1-2 (sert/parçalı), <%25’i Tip 6-7’dir. |
| İBS-D | Diyare Baskın | Dışkıların >%25’i Tip 6-7 (sulu/gevşek), <%25’i Tip 1-2’dir. |
| İBS-M | Mikst (Karışık) | Hem sert hem sulu dışkılamaların her ikisi de >%25 oranındadır. |
| İBS-U | Sınıflandırılamayan | Dışkı anormallikleri yukarıdaki kriterleri tam karşılamaz. |
Bristol Dışkı Skalası – Tipler ****
Tip 1: Ayrı sert topaklar → Şiddetli kabızlık
Tip 2: Sosis gibi ama topaklı → Kabızlık
Tip 3: Çatlaklı sosis → Normal
Tip 4: Pürüzsüz, yumuşak sosis/yılan → Normal (ideal)
Tip 5: Net kenarlı yumuşak parçalar → Hafif ishal
Tip 6: Pütürlü, lapa → İshal
Tip 7: Tam sıvı → Şiddetli ishal
IBS Alt Tipleri – Bristol ile Eşleştirme (Roma IV)
| IBS Alt Tipi | Bristol Kriteri |
|---|---|
| IBS-C (Kabızlık baskın) | Tip 1–2 ≥ %25 |
| IBS-D (İshal baskın) | Tip 6–7 ≥ %25 |
| IBS-M (Mikst) | Tip 1–2 ve 6–7 her biri ≥ %25 |
| IBS-U (Sınıflanamayan) | Yukarıdakileri karşılamaz |
Not: Tip 3–4 “normal” kabul edilir; sınıflamaya girmez.***
Tiplere Göre Spesifik Tedavi Yaklaşımları
Sınavlarda genellikle “Hangi ilaç hangi İBS tipinde tercih edilir?” sorusu karşımıza çıkar.
A. İBS-C (Konstipasyon) Tedavisi
Amaç bağırsak sekresyonunu ve motilitesini artırmaktır.
- Kitle Oluşturucular: Psyllium (İspagula) ilk basamaktır.
- Guanilat Siklaz-C Agonistleri: Linaklotid ve Plekanatid (Lümene su ve klor sekresyonunu artırır).
- Klor Kanal Aktivörleri: Lubiproston (Tip 2 klor kanallarını açar).
- 5-HT4 Reseptör Agonistleri: Prukaloprid (Prokinetik etki). Eski bir ilaç olan Tegaserod kardiyovasküler yan etkiler nedeniyle kısıtlıdır.
B. İBS-D (Diyare) Tedavisi
Amaç motiliteyi yavaşlatmak ve visseral ağrıyı azaltmaktır.
- Opioid Reseptör Agonistleri: Loperamid (Sadece diyareyi düzeltir, ağrıyı azaltmaz) ve Eluksadolin ($\mu$ ve $\kappa$ agonist, $\delta$ antagonist).
- 5-HT3 Reseptör Antagonistleri: Alosetron (Sadece kadınlarda, ağır vakalarda kullanılır; iskemik kolit riski nedeniyle dikkat!).
- Antibiyotikler: Rifaksimin (Emilmeyen antibiyotik; mikrobiyotayı düzenleyerek şişkinlik ve diyareyi azaltır).
- Safra Asidi Bağlayıcılar: Kolestiramin (Eğer safra asidi malabsorpsiyonu eşlik ediyorsa).
C. Abdominal Ağrı ve Spazm Tedavisi (Tüm Tipler)
- Antispazmodikler: Hyosiyan, Disiklomin, Mebeverin, Pinatveryum (Kalsiyum kanal blokajı üzerinden).
- Antidepresanlar:
- TCA (Trisiklikler – Amitriptilin): Gastrointestinal geçişi yavaşlattığı için özellikle İBS-D‘de tercih edilir.
- SSRI: Geçişi hızlandırabildiği için daha çok İBS-C‘de tercih edilebilir.
Ayırıcı Tanıda “Alarm Semptomları”
İBS tanısı koymadan önce şu semptomların yokluğu sorgulanmalıdır (Organik hastalık göstergeleri):
- 50 yaş sonrası başlayan semptomlar.
- Rektal kanama veya melena.
- Gece uyandıran diyare veya ağrı.
- İstenmeyen kilo kaybı.
- Ailede kolorektal kanser veya İBH öyküsü.
- Anemi veya inflamatuar marker yüksekliği (CRP, Fekal Kalprotektin).
Önemli Hatırlatma: İBS semptomları genellikle defekasyonla rahatlar ve uykuda görülmez. Eğer bir soru “gece uyandıran ağrı”dan bahsediyorsa, cevap İBS değil, organik bir hastalıktır (İBH, malignite vb.).
İBS tedavisinde kullanılan serotonin reseptörlerinin (5-HT3 ve 5-HT4) tam lokalizasyonlarını ve etki mekanizmalarını daha detaylı incelememi ister misiniz?
Tip 1–2 → IBS-C | Tip 6–7 → IBS-D | İkisi birden → IBS-M