TOKSİK ALKOLLER – MEGA KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Başlık | Etanol | Metanol | Etilen Glikol |
|---|---|---|---|
| Kullanım / Kaynak | Alkollü içecekler | Cam temizleyici, sahte içki | Antifriz, endüstriyel çözücü |
| Tadı | Alkollü | Hafif tatlı | Tatlı |
| Kendisi toksik mi? | ❌ | ⚠️ Hafif | ⚠️ Hafif |
| Asıl toksisite | Kendisi | Metabolitleri | Metabolitleri |
| Metabolize eden enzim | ADH → ALDH | ADH → ALDH | ADH → ALDH |
| İlk metabolit | Asetaldehit | Formaldehit | Glikolaldehit |
| Ana toksik metabolit | Asetaldehit | Formik asit | Glikolik + oksalik asit |
| Metabolik asidoz | ❌ / hafif | ✅ (çok ağır) | ✅ (çok ağır) |
| Anyon gap | Normal | Yüksek | Yüksek |
| Osmolal gap (erken) | ↑ | ↑ | ↑ |
| Asidoz nedeni | Laktat, asetaldehit | Formik asit | Glikolik asit |
| Hipokalsemi | ❌ | ❌ | ✅ (Ca-oksalat) |
| İdrar kristalleri | ❌ | ❌ | Ca-oksalat kristalleri |
| Hedef organ | Karaciğer | Göz (optik sinir) | Böbrek |
| Görme kaybı | ❌ | ✅ körlük | ❌ |
| Böbrek yetmezliği | ❌ | ± | ✅ akut |
| SSS etkisi | Sarhoşluk | Baş dönmesi, koma | Sarhoşluk, koma |
| Klinik evreler | Yok | Latent → asidoz → körlük | Nöro → kardiyo → renal |
| Latent dönem | ❌ | 6–24 saat | 6–12 saat |
| Tipik bulgu | Alkol kokusu | Görme bulanıklığı | Hipokalsemi + oligüri |
| QT uzaması | ❌ | ❌ | ✅ (hipokalsemi) |
| İlk tedavi | Destek | Fomepizol / Etanol | Fomepizol / Etanol |
| Antidot mantığı | — | ADH inhibisyonu | ADH inhibisyonu |
| Hemodiyaliz endikasyonu | ❌ | Şiddetli asidoz | Şiddetli asidoz / ABY |
| Vitamin desteği | — | Folinik asit Folinik asit, biyolojik olarak aktif bir folat formu olup, genellikle klinik pratikte Leucovorin ticari adıyla bilinir. Kendisi bir vitamin takviyesi değildir, ancak folik asit metabolizması ile yakından ilişkilidir ve özellikle folik asit antagonistlerinin (örneğin metotreksat) etkilerini geri çevirmek için kullanılır. | Tiamin + piridoksin |
| TUS’ta ayırt ettiren ipucu | Alkolizm | Göz bulgusu | Böbrek + hipokalsemi |
ALTIN EZBER
- Metanol → kör eder
- Etilen glikol → böbreği bitirir
- Her ikisinin antidotu → Etanol / Fomepizol
- Yüksek anyon gap + osmolal gap = toksik alkol düşün
Patofizyolojik Akış (Tek Satır)
- Etanol → toksisite kendisi
- Metanol → formik asit → mitokondri inhibisyonu
- Etilen glikol → oksalik asit → Ca-oksalat kristali
Soru Tipleri
- “Antifriz içen hastada hipokalsemi + kristaller” → Etilen glikol
- “Görme bulanıklığı + AGMA” → Metanol
- “Tedavi olarak etanol verilmesinin nedeni?” → ADH’ye daha yüksek afinite