Antifriz (Etilen Glikol) Zehirlenmesi

Antifriz (Etilen Glikol) Zehirlenmesi

Antifriz zehirlenmesi, genellikle oto radyatörlerinde kullanılan etilen glikolün (EG) kaza sonucu veya intihar amacıyla alınmasıyla oluşur. Etilen glikolün kendisi nispeten düşük toksisiteye sahip olsa da, karaciğerde metabolize edilerek oluşan toksik metabolitler ciddi organ hasarına ve ölüme yol açar.

1. Zehirlenme Mekanizması

Etilen glikol zehirlenmesinin temel patolojisi, ardışık metabolik basamaklardan kaynaklanır:

1. Metabolizma: Etilen glikol, karaciğerde Alkol Dehidrojenaz (ADH) enzimi ile glikolaldehite, ardından Aldehit Dehidrojenaz ile glikolik aside dönüştürülür.
2. Toksik Metabolitler:
   • Glikolik Asit: Sistemik asidozun (metabolik asidoz) ana nedenidir.
   • Oksalik Asit: Glikolik asitin son metabolitidir. Kandaki kalsiyum ile birleşerek çözünmeyen Kalsiyum Oksalat kristallerini oluşturur.
3. Organ Hasarı: Bu kalsiyum oksalat kristalleri, özellikle böbrek tübüllerine çökerek akut tübüler nekroza (ATN) ve akut böbrek yetmezliğine (ABY) neden olur.

2. Klinik Evreler

Zehirlenme, doz ve tedaviye başlama süresine bağlı olarak üç ana evrede seyreder:

3. Tanı

• Yüksek Anyon Açıklı Metabolik Asidoz: Glikolik asit birikimine bağlı olarak gelişir.
• Yüksek Osmolal Açık (Osmolal Gap): Etilen glikol (küçük molekül) kanda biriktiği için serum ozmolaritesini artırır.
• İdrarda Kalsiyum Oksalat Kristalleri: İdrar mikroskopisinde iğne, zarf veya halter şeklindeki kalsiyum oksalat kristalleri görülmesi tanı koydurucudur.

4. Tedavi

Tedavinin ana hedefi, toksik metabolit oluşumunu engellemek ve böbrek yetmezliğini yönetmektir.

1. Antidot Tedavisi (Enzim İnhibisyonu):
   • Fomepizol: Alkol Dehidrojenaz (ADH) enzimini doğrudan ve güçlü bir şekilde inhibe eder. Bu, etilen glikolün toksik asitlere dönüşmesini önler.
   • Etanol (Etil Alkol): Alternatif olarak kullanılabilir. Etanol, ADH’ye etilen glikolden daha yüksek afinite ile bağlanır ve onu rekabetçi olarak bloke eder.
2. Asidoz Düzeltilmesi: Şiddetli asidoz varsa sodyum bikarbonat verilebilir.
3. Kofaktör Desteği: Toksik asitlerin daha az toksik metabolitlere dönüşmesini sağlamak için piridoksin ($\text{B}_6$ vitamini) ve tiamin ($\text{B}_1$ vitamini) verilir.
4. Hemodiyaliz: Etilen glikolün ve toksik metabolitlerin (glikolik asit) kandan uzaklaştırılması için endikedir. Özellikle ciddi metabolik asidoz, böbrek yetmezliği veya yüksek etilen glikol seviyelerinde hayat kurtarıcıdır.

ETİLEN GLİKOL ZEHİRLENMESİ (ANTİFRİZ)

Kaynağı; Antifriz, Endüstriyel çözücülerdir.

Tatlı tadı → kazara / intihar amaçlı alım

Patofizyoloji

Etilen glikol toksik değildir, metabolitleri toksiktir.

Metabolizma (ADH ile):

Etilen glikol
⬇️ Alkol dehidrogenaz (ADH)
Glikolaldehit
⬇️
Glikolik asit → metabolik asidozun ana nedeni
⬇️
Glioksilik asit
⬇️
Oksalik asit → Ca-oksalat kristalleri

Toksik Etkiler

Klinik Evreler

1-Nörolojik evre (0–12 saat)

• Sarhoşluk hali
• Baş dönmesi
• Ataksi
• Koma

2-Kardiyopulmoner evre (12–24 saat)

• Taşikardi
• Hiperventilasyon
• Metabolik asidoz

3-Renal evre (24–72 saat)

• Oligüri / anüri
• Akut tübüler nekroz
• Böbrek yetmezliği

Laboratuvar Bulguları

• Yüksek anyon gap metabolik asidoz
• Osmolal gap ↑ (erken dönemde)
• Hipokalsemi
• İdrarda:
  • Kalsiyum oksalat kristalleri (zarf / iğne şeklinde)

TEDAVİ

Temel Amaç ADH’yi bloke etmektir.

A-Antidotlar

I-Fomepizol (ilk tercih – güncel)

• ADH inhibitörü

II-Etanol (klasik sınav cevabı)

• ADH’ye daha yüksek afiniteyle bağlanır
• Etilen glikolün toksik metabolitlere dönüşmesini engeller

B-Destek

• Hemodiyaliz
  • Şiddetli asidoz
  • Böbrek yetmezliği
  • Çok yüksek etilen glikol düzeyi
• Bikarbonat → asidoz için
• Tiamin + piridoksin
  • Toksik metabolitlerin zararsız yollara yönlendirilmesi

Ayırt Ettiren Noktalar

• Antifriz = etilen glikol
• Tedavi = etanol veya fomepizol
• Böbrek yetmezliği + hipokalsemi + yüksek AGMA → düşün
• Metanol ile karışırsa:
  • Metanol → görme kaybı
  • Etilen glikol → böbrek yetmezliği

Metanol – Etilen Glikol Mini Karşılaştırma